Baltı Nahiyesi: 56 Yerleşim Yerinin Bağlı Olduğu İdari Merkez

Yurtlu'nun aktardığı bilgilere göre, "Baltı", geçmişte Bozok Sancağı'nın merkez nahiyelerinden biri olup Çalatlı-Tayfur, Başnayayla/Başınayayla, Kuşcu, Pembecik ve Kızıltepe çevresindeki yaklaşık 56 yerleşim yerinin bağlı bulunduğu önemli bir idari merkez konumundaydı. Zaman içerisinde bu nahiye 1640'lı yıllarda lağv edilerek, bugünkü Yozgat merkez ilçesinin idari yapısına dönüştü" dedi..

Oğuzların Bozulus Kolundan Bozok'a Göç

Yurtlu, Oğuzların Bozulus koluna bağlı Türkmen topluluklarının Musul, Halep, Mardin ve Diyarbakır yörelerinden Bozok topraklarına göç ederek bölgeye yerleştiklerini belirtti. Sarılar Türkmen oymağının Mamalı ve Kızılkocalı aşiretleriyle akraba topluluklar olduğuna dikkat çeken Yurtlu, Türkiye genelinde "Sarılar" adını taşıyan yaklaşık yirmi yerleşim yerinin bulunduğunu ifade etti.

"Baltı Özü" Su Yolu ve İsmin Değişim Serüveni

Araştırmaya göre "Baltı" adı, sanıldığı gibi "balta" adlı kesici aletten değil, bölgede hüküm sürdüğü belirtilen Moğol beyi Baltı'nın isminden geliyor. Ayrıca Yozgat şehir merkezinden (Başıbüyülkü-Saray-Yerköy) geçerek Delice Irmağı'na ulaşan su yolunun da geçmişte "Baltı Özü" olarak anıldığı, zamanla "Yozgat Özü" veya "Yozgat Çayı" adıyla bilinmeye başlandığını kaydetti..

Baltısarılar ve Türkmensarılar: Aynı Kökten İki Kol

Yurtlu, Baltı Nahiyesi'nde eşzamanlı olarak farklı alanlara yerleşen Sarılar Türkmenlerinin ayırt edilebilmesi amacıyla "Baltısarılar" ve "Türkmensarılar" isimleriyle anıldığını, bu adlandırmanın hem yerleşim düzeni hem de hayvancılığa dayalı yaşam biçimiyle örtüştüğünü belirtti. Şefaatli ilçesinde bugün hâlâ "Sarılar" adıyla bilinen bir mevkiinin bulunmasının da bu tarihi geçmişi desteklediğini ifade etti.

Osmanlı dönemine ait kayıtlarda köyün adının "Baltı Sarılar" olarak geçtiğini belirten Hakkı Yurtlu, zaman içerisinde telaffuz ve yazım değişiklikleriyle ismin "Baltasarılar" şekline dönüştüğünü söyledi. Yurtlu, "Köyün adı, odun kesmeye yarayan balta aletiyle ilgili değildir. Bu yöndeki değerlendirmeler tarihi belgelerle örtüşmemektedir." ifadelerini kullandı.

Coğrafi konum: İç Anadolu'nun tam ortasında stratejik bir kale

Yozgat'ın işgal edilememesindeki en büyük etken, hiç şüphesiz coğrafi konumu olarak öne çıkıyor. İç Anadolu Bölgesi'nin tam merkezinde, Bozok Platosu üzerinde konumlanan şehir, deniz seviyesinden ortalama 1.300 metre yükseklikte bulunuyor. Ege ve Akdeniz kıyılarını işgal ederek iç bölgelere doğru ilerleyen düşman kuvvetleri için Yozgat, lojistik menzilin çok uzağında kalıyordu. Yakıt, cephane ve erzak ikmali yapmadan bu kadar iç bölgeye ulaşmak, dönemin şartlarında neredeyse imkânsızdı.

Dahası, Yozgat'ın doğusunda yükselen Akdağlar, kuzeyinde Deveci Dağları ve güneyindeki Delice Irmağı Vadisi gibi doğal engeller, şehri adeta bir kaleye dönüştürüyordu. Ankara-Sivas karayolu ile Samsun-Kayseri-Mersin hattının kesişim noktasında bulunan bu stratejik kavşak, savunma açısından avantaj sağlarken saldırı açısından geçit vermiyordu.

İşgal planında Yozgat yoktu: Nüfuz bölgelerinin dışında kaldı

Tarihsel kayıtlara göre, İtilaf Devletleri'nin Anadolu'yu paylaşma planlarında Yozgat bölgesi hiçbir zaman birincil hedef olmadı. İngilizler Musul ve Güneydoğu'ya, Fransızlar Adana ve çevresine, İtalyanlar Antalya bölgesine, Yunanlar ise İzmir'den başlayarak Batı Anadolu'ya odaklanmıştı. Yozgat, bu nüfuz bölgelerinin tamamının dışında, bir nevi boşlukta kalıyordu. Düşman kuvvetleri Ankara'yı hedef alsa da Yozgat üzerinden değil, Eskişehir-Afyon hattından ilerlemeyi tercih etti.

Bununla birlikte, Yozgat Kurtuluş Savaşı boyunca tamamen olaysız da kalmadı. Çapanoğlu İsyanı olarak bilinen ayaklanma, 1920 yılında Yozgat ve çevresinde Ankara Hükûmeti'ne karşı başlatıldı. Çapanoğlu Edip ve Celal Bey öncülüğünde çıkan bu isyan, Çerkez Ethem komutasındaki Kuvâ-yi Seyyâre tarafından bastırıldı. Ancak isyan, Kuva-yı Milliye'yi zor durumda bırakarak dolaylı yoldan işgal güçlerinin işini kolaylaştırdı. Yine de bu iç karışıklık, doğrudan bir işgale dönüşmedi.

Yozgatlıların direniş ruhu: Kadını erkeği cepheye koştu

Yozgat doğrudan işgal edilmemiş olsa da, şehrin insanları Milli Mücadele'ye canla başla destek verdi. Resmî kaynaklara göre Yozgat, Kurtuluş Savaşı'nda 351 şehit verdi. Kadınıyla erkeğiyle, yaşlısıyla genciyle Yozgatlılar, ellerindeki kısıtlı imkânlarla milis güçler oluşturarak çevre illerdeki direniş hareketlerine katıldı. Cepheye asker, erzak ve lojistik destek sağlayan şehir, Türk ordusunun ihtiyaçlarını karşılamada kritik bir rol üstlendi.

Yozgat Valiliği kaynaklarında da belirtildiği üzere, bölge "yabancı güçlerin işgaline uğramamış" ancak Kuva-yı Milliye'yi zor durumda bırakan bir isyana tanıklık etmiştir. Bugün Yozgatlılar için "ayağı değmemiş topraklar" ifadesi, yalnızca askerî bir durumun değil; halkın birlik ve beraberlik içinde sergilediği direnişin sembolü olarak yaşamaya devam ediyor.

Coğrafya mı, strateji mi, direniş mi? Hepsi bir arada

Özetle Yozgat'ın işgal edilememesi tek bir nedene bağlanamaz. Yüksek rakımlı, dağlık coğrafyası lojistik açıdan caydırıcıydı; İtilaf Devletleri'nin paylaşım planlarında bölge hedef değildi; ve en önemlisi, Yozgat halkı Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Milli Mücadele'ye omuz vererek düşmanın cesaretini kırdı. "Yozgat'a tarih boyunca düşman ayağı değmemiştir" sözü işte bu üç sacayağının üzerinde yükselen bir gurur ifadesidir.

Bugün Yozgat'ı ziyaret edenler, bu onurlu geçmişin izlerini şehrin dokusunda, müzelerinde ve en çok da insanının hafızasında görebilir. Çünkü Yozgat'ın hikâyesi, bir şehrin değil; bir milletin bağımsızlık mücadelesinin en özel sayfalarından biridir.

Arşiv çalışmasını yürüten yetkililer, Neziha Hanım adlı gelinin nikah kütüğünün 'İtiraz Muamelesi' bölümüne düştüğü not karşısında şaşkınlıklarını gizleyemedi. Neziha Hanım, 'Şiddet görmek' başlığı altında şu ifadeyi kaleme almıştı:

"Eğer, tartışma esnasında şiddet görüp, evden kovulursam kocam bana 500 lira tazminat ödeyecektir."

Tarafların bu şartı kabul ettiği ve şahitler huzurunda onayladığı belge, 1940'ların Türkiye'sinde bir kadının kendi haklarını koruma altına alma çabasının çarpıcı bir örneği olarak değerlendiriliyor.

206 defterde 29 bin nikah kaydı

Yozgat Belediyesi arşivinde toplam 206 Evlenme Kütük Defteri bulunuyor. 1930 ile 2014 yılları arasında belediye tarafından kıyılan yaklaşık 29 bin nikah işleminin yer aldığı kütükler, yalnızca evlilik sözleşmesi açısından değil, pek çok açıdan tarihe ışık tutuyor.

Arşiv kayıtlarına göre harf devrimi sonrasındaki ilk Türkçe nikah 19 Ekim 1930'da Leyla ile Salih Bey arasında kıyıldı. Nikah işlemlerinde fotoğraf kullanımı ise ilk kez 22 Nisan 1931'de Satı ile Fazlı Bey'in nikahında başladı. Soyadı Kanunu'nun kabulünün ardından kıyılan ilk nikah ise 10 Ağustos 1936'da Selahattin Öcal ile Meliha Bektaş'a aitti.

Ermeni, Rum ve Türk evlilikleri de kayıtlarda

Defterlerde ortaya çıkan bir diğer dikkat çekici detay ise 1930-1940 yılları arasında Yozgat'ta yaşayan Ermeni ve Rum asıllı vatandaşlarla Türkler arasında gerçekleşen evlilikler oldu. Kayıtlarda bu dönemde 10'dan fazla karma evliliğin belediye tarafından kıyıldığı görülüyor.

Dönemin Yozgat Belediye Başkanı Kazım Arslan, arşiv çalışmasına ilişkin yaptığı açıklamada, "Geçmişin geleceğe aktarılması noktasında çok önemli belgeler mevcut. Bunları çok iyi korumamız lazım. Bize geçmişteki sosyal hayatı, aile hayatıyla ilgili ciddi fikirler verebilir. Nikah arşivine araştırmacı gözüyle bakmak gerekiyor" ifadelerini kullandı.

Arslan ayrıca, eldeki kayıtların yalnızca belediye tarafından kıyılan nikahlara ait olduğunu, aynı dönemde Nüfus Müdürlükleri tarafından da nikah kıyıldığını hatırlatarak, yapılacak derinlemesine araştırmalarla çok daha kapsamlı verilere ulaşılabileceğini vurguladı.

Atatürk üç şehri işaret etti: Kayseri, Sivas ve Yozgat

Millî Mücadele'nin en kritik günlerinde, 1920 yılında gerçekleşen röportajda Clarence K. Streit'in "Türkiye'nin başşehrinin ileride Anadolu'da kurulacağı doğru mudur?" sorusuna Atatürk'ün verdiği yanıt, tarihi kayıtlarda şöyle yer alıyor:

İstanbul elbette geleneksel başşehrimiz ve bu şekilde de devam etmeli. Fakat bu savaşta edindiğimiz bir deneyim bize ders oldu. Saltanat ve halifelik İstanbul'da kalacaktır ama gerçek hükümet, millet meclisi ve kabine, burada Anadolu'da İstanbul'dan daha iyi korunacağı için memleketin merkezinde olacaktır. Meclis elbette zaman zaman İstanbul'a gidebilir ama hükümetin daimi makamı orada olmamalıdır. Mesele için varılmadı ama tartışılıyor. Kayseri, Sivas ve Yozgat'ı olası yerler olarak düşünüyoruz. Bu merkezi bölgeyi araştırıp en iyi başşehir bölgesini bulması için bir komisyon göndereceğiz. Bol bol ağacı ve bir akarsuyu olmalı, kısacası doğal güzelliği...

Komisyon araştırdı, karar Ankara oldu

Atatürk'ün röportajda belirttiği üzere, başkent için en uygun bölgenin belirlenmesi amacıyla bir komisyon görevlendirildi. Yapılan araştırmalar ve stratejik değerlendirmeler sonucunda Ankara, coğrafi konumu, demiryolu bağlantısı ve savunma avantajlarıyla öne çıktı. 13 Ekim 1923'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilen kanunla Ankara, Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti ilan edildi.

Yozgat için tarihi bir detay

Atatürk'ün Yozgat'ı başkent adayları arasında anması, şehrin Millî Mücadele dönemindeki stratejik önemine de işaret ediyor. İç Anadolu'nun merkezi konumundaki Yozgat, o dönemde ulaşım ağları ve savunma hatları açısından kritik bir noktada bulunuyordu.

Öte yandan Atatürk'ün Yozgat'a ilgisi başkent tartışmalarıyla sınırlı kalmadı. Atatürk, 15 Ekim 1924 ve 3 Şubat 1934 tarihlerinde olmak üzere Yozgat'ı iki kez ziyaret etti. Özellikle 1934'teki ziyaretinde Yozgat halkının kendisini coşkuyla karşılamasından duyduğu memnuniyeti, "Yozgat'ın yüksek ve asil halkına teşekkür ederim" sözleriyle dile getirdi.

Bu tarihi röportaj, Yozgat'ın Cumhuriyet'in kuruluş yıllarında başkentlik yolunda kısa süreliğine de olsa adının geçtiğini belgeleyen önemli bir kayıt olarak dikkat çekiyor.

Agâh Efendi'nin yenilikçi vizyonu yalnızca gazetecilikle sınırlı kalmadı. 1861 yılında atandığı Postahâne-i Âmire nâzırlığı (Posta Nazırlığı) görevinde, 1862 yılında Türkiye'de ilk posta pulu kullanımını başlatan isim oldu. 13 Ocak 1863'te Sirkeci, Beşiktaş, Üsküdar ve Fatih postanelerinde satışa sunulan pullar, mesafeye göre hesaplanan posta ücreti karmaşasını sona erdirdi ve posta işlemlerindeki yolsuzlukları büyük ölçüde önledi. Agâh Efendi ayrıca halkın postaneye gitmeden mektup gönderebilmesi için posta kutusu uygulamasını da başlattı.

Çapanoğulları'ndan Babıâli koridorlarına

1832 yılında Yozgat'ın Sorgun ilçesinde dünyaya gelen Agâh Efendi, Çapanzade Ömer Hulûsi Efendi'nin oğluydu. Kökleri, 18. ve 19. yüzyıllarda Bozok (Yozgat) merkezli olarak Orta Anadolu'da hâkimiyet kuran Çapanoğulları âyan ailesine dayanıyordu. Kardeşi Ahmet Şakir Paşa da Osmanlı Devleti'nde müşirlik rütbesine kadar yükselen önemli bir devlet adamı olacaktı.

İlk tahsilinin ardından Galatasaray Tıbbiye-i Şâhâne-i Adliyye hazırlık sınıfına giren Agâh Efendi, yedi yıl süren tıp öğrenimini tamamlayamadan okuldan ayrıldı. Ancak bu yıllarda Fransızca, İngilizce ve İtalyanca öğrenerek dil becerilerini üst seviyeye taşıdı ve 1849'da Bâbıâli Tercüme Odası'na memur olarak girdi.

Yakın arkadaşlarının ifadesine göre Âgâh Efendi; muhakeme gücü sağlam, zeki, yumuşak başlı, açık sözlü ve gayretli bir Tanzimat aydınıydı.

1852'de Paris sefirliğine atanan Rıfat Veliyyüddin Paşa'nın maiyet kâtibi olarak Fransa'nın başkentine gitti. Üç yıl sonra önemli yazışmaları Bâbıâli'ye ulaştırmak üzere İstanbul'a döndü. Ardından sırasıyla Karantina müdür muavinliği, Rumeli orduları başmütercimliği ve Mostar'da mutasarrıf vekilliği görevlerinde bulundu.

İlk özel gazete: Tercümân-ı Ahvâl

1860 yılı Agâh Efendi'nin hayatında bir milat oldu. İbrahim Şinasi ile bir araya gelerek 22 Ekim 1860 tarihinde Tercümân-ı Ahvâl (Durumların Tercümanı) gazetesini yayımlamaya başladı. Bu gazete, resmî Takvîm-i Vekâyî ve yarı resmî Cerîde-i Havadis'ten sonra Osmanlı topraklarında çıkan üçüncü gazete olmakla birlikte, bir Türk vatandaşı tarafından çıkarılan ilk özel Türkçe gazete unvanını taşıyordu.

Gazetenin ilk 24 sayısında Şinasi'nin makaleleri yayımlandı. Altı ay sonra Şinasi'nin ayrılmasıyla Agâh Efendi gazeteyi tek başına çıkarmaya devam etti. Tercümân-ı Ahvâl yalnızca bir haber gazetesi olmakla kalmadı; ülkenin ekonomik ve toplumsal sorunlarını da ele alarak Osmanlı basın hayatında yeni bir çığır açtı. Ancak gazetenin ömrü, Agâh Efendi'nin Yeni Osmanlılar Cemiyeti'ne katılmasıyla tehlikeye girdi. Cemiyetle bağlantısı ortaya çıkınca önce Dîvân-ı Muhâsebat üyeliğinden azledildi, ardından 10 Mart 1866'da 792. sayısıyla Tercümân-ı Ahvâl kapandı.

Sürgün yılları ve Avrupa'daki mücadele

Azlinin üzerinden yalnızca 14 gün geçmişti ki Agâh Efendi, Ali Suavi ve diğer bazı arkadaşlarıyla birlikte Fransa'ya kaçtı. Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ali Suavi ile önce Londra'ya, sonra Brüksel'e geçti. Bu dönemde Yeni Osmanlılar'ın yayın organı olarak Londra'da çıkarılan Muhbir ve Hürriyet gazetelerinin yayım çalışmalarına aktif olarak katıldı.

Âli Paşa'nın 1871'deki ölümü üzerine, Sultan Abdülaziz'in doğum yıl dönümü vesilesiyle çıkarılan aftan faydalanarak aynı yıl İstanbul'a döndü. İzmit mutasarrıflığına atandı; 1873'te azledilmesine rağmen V. Murad'ın tahta çıkmasıyla 1876'da aynı göreve ikinci kez getirildi.

Son görevler ve veda

II. Abdülhamid döneminde Şûrâ-yı Devlet azalığına atanan Agâh Efendi, bu görevinden azledilerek önce Bursa'ya, ardından Ankara'ya sürüldü. 1884'te affedilerek Rodos mutasarrıflığına, Namık Kemal ile görev yeri değiştirilerek Midilli mutasarrıflığına gönderildi. 1885 yılı Ekim ayında ise Atina sefirliğine atandı. Aynı yılın Aralık ayında Atina'da hayatını kaybetti. Naaşı İstanbul'a getirilerek II. Mahmud Türbesi haziresine defnedildi.

Geride bıraktığı miras ise bugün hâlâ yaşıyor: Tercümân-ı Ahvâl, Türkiye'de gazetecilik anlayışının yerleşmesinde temel taşı olurken; hayata geçirdiği posta pulu uygulaması modern postacılığın temellerini attı. Çapanzade Agâh Efendi, Yozgat'tan çıkıp imparatorluğun en kritik dönemecinde basın ve iletişim tarihine yön veren çok yönlü bir Tanzimat aydını olarak hatırlanıyor.

İşte Yozgat denince akla gelen en sevilen 10 türkü ve her birinin ardında yatan o dokunaklı hikayeler...

1. Dersini Almış da Ediyor Ezber (Yozgat Sürmelisi)

Yozgat türküleri arasında belki de en bilineni olan bu eser, 19. yüzyıl sonlarında yaşanan gerçek bir sevdanın ürünüdür. Sürmeli Bey adında yanık sesli bir halk ozanı, Bozok Yaylası'nda sürüsünü otlatırken Türkmen Beyi'nin Hüda'dan sürmeli güzel kızına sevdalanır. Sazını alıp dağlara düşen Sürmeli Bey'in aşkı, beylerin ve ağaların araya girmesine rağmen karşılık bulamaz. Bey, bir çobana kızını vermeye yanaşmaz.

Türkü, Karacaoğlan'ın bir koşmasından esinlenilmiş, 1930'lu yıllarda Yozgatlı Hafız Süleyman Efendi tarafından taş plağa okunmuştur. "Dersini almış da ediyor ezber, sürmeli gözlerin sürmeyi neyler" dizeleri, imkansız bir aşkın asırlık feryadı olarak kulaktan kulağa aktarılmıştır.

2. Çamlığın Başında Tüter Bir Tütün (Ziya Türküsü)

Yozgat'ın Karacalar Köyü'nde yaşayan Ziya adında kara yağız, yakışıklı bir delikanlı, komşu köyden Fikriye'ye sevdalanır. İki genç nişanlanır ancak yoksulluk peşlerini bırakmaz. Ziya, nişanlısına bir çift altın küpe dahi alamamanın derdiyle kıvranırken bir gün cirit oynarken attan düşer ve ağır yaralanır. Başka bir rivayete göre ise nişanlısını kıskanan biri tarafından bıçaklanır.

Ameliyat masasından kalkamayan Ziya'nın ardından Fikriye, acısını bu yanık ağıtla dile getirir. "At üstünde guşlar gibi dönen yar, gendi gedip ehbapları kalan yar" nakaratıyla söylenen türkünün tamamı 30 kıtadır ve Yozgat düğünlerinin, muhabbet sofralarının vazgeçilmezidir.

3. Hastane Önünde İncir Ağacı

Yozgat'ın Akdağmadeni ilçesinde doğan bu ağıt, 20. yüzyıl başlarında yaşanmış yürek burkan bir öyküyü anlatır. Komşu kızıyla beşik kertmesi olan genç bir delikanlı, askerlik görevi sırasında o dönemin amansız hastalığı olan vereme yakalanır. Hava değişimiyle memleketine gönderilse de sözlüsünün ailesi, hastalığın bulaşıcı olmasından korkarak genci kızlarına yaklaştırmaz.

Tedavi için İstanbul'a gönderilen genç, hastane penceresinden gördüğü incir ağacından ilham alarak bu türküyü yakar. "Doktor bulamadı bana ilacı, baştabip geliyor zehirden acı" dizeleriyle ölüme meydan okuyan genç, hastanede hayatını kaybeder. Ailesi cenazesini Yozgat'a getiremez; İstanbul'da toprağa verilir. Türkü, 1953'te Nida Tüfekçi tarafından derlenerek TRT repertuarına kazandırılmıştır.

4. Asker Yolu Beklerim

Yozgat'ın Akdağmadeni ilçesinde yaşayan Sapan Mısa lakaplı bir babanın kış günü atları sularken aldığı sert bir çifteden ağır yaralanmasıyla başlayan bu hikaye, iki eski dostun fedakarlığını ve bir gelinin hasretini anlatır. Uzun süre yatağa mahkum kalan Mısa'nın büyük kızı Suna'ya, asker arkadaşı Kerim'in oğlu Aslan talip olur. Ancak iki aile de yoksulluktan düğün yapamayacak haldedir.

Güçlerini birleştiren aileler mütevazı bir düğünle gençleri evlendirir ancak damat Aslan hemen askere uğurlanır. Genç gelinin eşine duyduğu özlem, "Asker yolu beklerim, günü güne eklerim... Mendilimde tel oya, gülmedim doya doya" dizelerine dökülür. Kaynak kişi Nedim Akdağ'dan, Nida Tüfekçi tarafından derlenen bu türkü, Anadolu kadınının bekleyişinin evrensel simgesi haline gelmiştir.

5. Aynalı Körük

Aynalı Körük, eski zamanlarda düğünlerde gelin taşımak için kullanılan süslü at arabasına verilen isimdir. Türkünün hikayesi, yoksul marangoz Ömer ile Sultan adındaki gelin adayı arasında geçer. Sultan, kendisinden önce evlenen arkadaşı Felihan'ı kıskandırmak için gösterişli bir düğün ister ve Ömer'den aynalı körük, gümüş kemer, ud ve kemani olmadan gelin gitmeyeceğini söyler.

Yoksul Ömer, Sultan'ın isteklerini karşılayamayınca dedesine danışır. Dedesi, "Kıza yalan söyle, her şeyi aldık de" öğüdünü verir. Düğün günü gelir; Sultan evinin önünde aynalı körük yerine sıradan bir at arabası görünce şaşkınlıkla "Aynalı körük olmazsa ben gelin gitmem" der. O günden sonra bu sözler türkü olur, Yozgat düğünlerinin neşeli ezgileri arasında yerini alır.

6. Yeşil Ayna

Yozgat'ın Eski Pazar Mahallesi'nde oturan iki fakir ailenin çocukları arasında geçen bu hikaye, karşılıksız kalan bir aşkın sessiz çığlığıdır. Komşu olan iki aile, çocuklarını daha küçük yaşta birbirleriyle evlendirme hayali kurar. Çocuklar büyüdükçe gençler birbirine sevdalanır; ancak kız tarafı, kızlarını başkasına verir.

Düğün hazırlıkları başladığında damat tarafı, kız evine baklava tepsisi içinde hediyeler gönderir. Fakir genç ise çarşıdan bir yeşil cep aynası alır, içine bir pusula yazar ve tepsinin köşesine gizlice iliştirmeyi başarır. "Yeşil ayna takındın mı beline, sen düşürdün beni alem diline" dizeleri, sevdiğine kavuşamayan bu gencin yüreğinden dökülmüştür.

7. Ekin Ektim Çöllere (Çıt Çıt Çedene)

Neşeli ritmiyle bilinen bu hareketli Yozgat türküsünün tarihi, sanıldığından çok daha derinlere uzanıyor. Türkünün nakaratında tekrarlanan "çedene" kelimesi, yöresel ağızda kendir tohumunu, yani dişi Hint kenevirini ifade ediyor. 1980'li yıllarda kenevir ekiminin yasaklanmasıyla birlikte tarlalarda jandarma denetimleri başlamış, köy meydanlarında anonslar yapılmıştır.

Bu yasaklı döneme rağmen türkü, halkın dilinden düşmemiş; 1983'te Barış Manço ve Kurtalan Ekspres tarafından yeniden yorumlanarak tüm Türkiye'ye mal olmuştur. "Ekin ektim çöllere de, yoldurmadım ellere" dizeleriyle başlayan türkü, Akdağmadeni yöresinden Muzaffer Sarısözen tarafından derlenmiştir.

8. Arpa Buğday Taneler

Yozgat türküleri arasında kendine has ritmi ve sözleriyle öne çıkan Arpa Buğday Taneler, yörede "şıngılım" olarak bilinen kırık hava türündedir. TRT repertuarında kaydı bulunan türkü, Yozgat'ın kırsal yaşamına, tarım kültürüne ve gündelik hayatın renklerine ayna tutar.

"Arpa buğday taneler, sarı kırmızı beneler" dizeleriyle başlayan eser, yöresel düğünlerin ve eğlencelerin baş tacıdır. Celal Bakar, Orhan Hakalmaz gibi usta isimlerin seslendirdiği türkü, Yozgat halaylarının da vazgeçilmez ezgileri arasında yer alır.

9. Oğlanın Adı Ömer

Yozgat yöresine ait bu hareketli türkü, adından da anlaşılacağı üzere bir Ömer sevdasını dile getirir. "Oğlanın adı Ömer, belimi sıktı kemer" dizeleriyle başlayan türkü, yöre düğünlerinde sıkça çalınır. Nursaç Doğanışık başta olmak üzere birçok sanatçı tarafından seslendirilen eser, Yozgat halk müziğinin en neşeli örneklerinden biridir.

10. Sabahınan Esen Seher Yeli mi

Yozgat türküleri denince akla gelen en etkileyici uzun havalardan biri olan Sabahınan Esen Seher Yeli mi, Nida Tüfekçi'nin yorumuyla hafızalara kazınmıştır. TRT Dinle'nin "İl İl Türkülerimiz Yozgat" listesinde de yer alan bu eser, sabahın seher vaktinde esen rüzgarı ve yarin kokusunu özlemle anar. Yozgat'ın engin bozkırından süzülen bu ezgi, dinleyenleri adeta Bozok yaylalarına götürür.

İnce sazın, bağlamanın ve kavalın eşlik ettiği türkü, Yozgat muhabbet sofralarının, sıra gecelerinin en kıymetli parçalarından biridir. Her dizesinde ayrılık ve vuslat arasında salınan gönüllerin tercümanı olur.

Güreşte Yozgat İmzası

Yozgat denildiğinde akla ilk gelen branşların başında güreş geliyor. Bu alanda yetişen sporcular, uluslararası organizasyonlarda elde ettikleri derecelerle Türkiye’yi temsil ediyor. Dünya ve Avrupa şampiyonluklarının yanı sıra olimpiyat madalyaları da Yozgatlı sporcuların kariyerlerinde yer alıyor.

Rıza Kayaalp Öne Çıkan İsimler Arasında

Uluslararası arenada elde ettiği başarılarla dikkat çeken Rıza Kayaalp, Yozgat’ın spor alanındaki en bilinen isimleri arasında bulunuyor. Dünya ve Avrupa şampiyonluklarının yanı sıra olimpiyat dereceleriyle Türkiye’yi temsil eden Kayaalp, genç sporcular için örnek gösteriliyor.

Geçmişten Günümüze Şampiyonlar

Yozgat, sadece günümüzde değil geçmişte de önemli sporcular yetiştirdi. Olimpiyat ve dünya şampiyonlukları bulunan isimler, Türk sporuna uzun yıllar katkı sağladı. Bu sporcuların elde ettiği başarılar, şehirde spor kültürünün gelişmesinde etkili oldu.
Yozgatlı sporcular sadece güreşle sınırlı kalmıyor. Futbol başta olmak üzere farklı branşlarda da Türkiye ve yurt dışında forma giyen isimler bulunuyor. Milli takım düzeyine kadar yükselen sporcular, şehrin farklı alanlarda da temsil edilmesini sağlıyor.

Ancak dönemin yöneticileri olan Yozgat Mutasarrıfı Necip Bey ile Ankara Valisi Muhittin Paşa’nın Kuva-yı Milliye karşıtı tutumları nedeniyle şehirde direniş hareketleri başlangıçta yeterli düzeye ulaşamadı.

1919 yılında yaşanan gelişmeler sürecin yönünü değiştirdi. Muhittin Paşa’nın tutuklanması ve Necip Bey’in görevden alınmasıyla birlikte Yozgat’ta Milli Mücadele lehine yeni bir dönem başladı.

Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Yozgat’ta kuruldu

Anadolu genelinde olduğu gibi Yozgat’ta da örgütlenme süreci hız kazandı.

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin Yozgat Şubesi kurularak başkanlığına Başçavuşzade Ahmet Efendi getirildi.

Yönetim kurulunda Müftü Hulusi Efendi ile Çapanoğlu ailesinden Edip ve Celal Bey de yer aldı.

Çapanoğlu İsyanı süreci etkiledi

Yozgat’ta yaşanan en önemli gelişmelerden biri ise Çapanoğlu İsyanı oldu.

Yönetim kadrosu içerisindeki anlaşmazlıklar ve fikir ayrılıkları, bu isyanın ortaya çıkmasında etkili oldu.

İsyan, Milli Mücadele sürecinde Kuva-yı Milliye güçlerini zor durumda bırakan gelişmeler arasında yer aldı.

Cumhuriyet döneminde Yozgat’ın idari yapısı

Yozgat, Cumhuriyet öncesinde “Bozok” adıyla anılan vilayetlerden biri olarak kayıtlarda yer aldı.

1927 yılında yapılan düzenleme ile ilin adı “Yozgat” olarak değiştirildi.

İlk dönemde Merkez, Akdağmadeni ve Boğazlıyan ilçeleri bulunan ilde, zamanla yeni ilçelerin kurulmasıyla idari yapı genişledi.

İlçe sayısı 14’e ulaştı

1928 yılında Sorgun’un ilçe olmasıyla birlikte ilçe sayısı arttı.

Daha sonraki yıllarda Çekerek, Şefaatli, Sarıkaya, Çayıralan ve Yerköy ilçeleri de idari yapıya dahil edildi.

1990 yılında çıkarılan kanunla Aydıncık, Çandır, Saraykent, Kadışehri ve Yenifakılı’nın ilçe olmasıyla birlikte Yozgat’ta ilçe sayısı 14’e ulaştı.

Yozgat’ın yerleşim yapısı

Günümüzde Yozgat’ta 14 ilçe, 22 belde ve toplam 36 belediye bulunmaktadır.

İl genelinde ayrıca 558 köy yerleşimi yer almaktadır.

Yozgat’ta Hangi Türk Boyları Yaşamış?

Tarihi kayıtlara göre Yozgat ve ilçelerinde başta Oğuz boyları olmak üzere birçok Türk boyunun yerleşim izleri bulunuyor. İşte Yozgat’ta öne çıkan boylar:

• Bayat Boyu: Yozgat – Osmanpaşa

• Avşar (Afşar) Boyu: Yozgat – Çayıralan

• Salur Boyu: Yozgat – Sorgun

• Çepni Boyu: Yozgat – Boğazlıyan

• Eymür (Eymir) Boyu: Yozgat – Sorgun

Uzmanlara göre Yozgat, hem Orta Anadolu geçiş güzergâhında bulunması hem de verimli yaylaları sayesinde tarih boyunca Türk boylarının yoğun olarak yerleştiği merkezlerden biri oldu.

Yozgat’tan Sonra Öne Çıkan Diğer İller

Yozgat’ın ardından Türk boyları yerleşiminde öne çıkan bazı iller ve boylar ise şöyle:

• Ankara: Kayı, Bayat, Avşar, Kargın

• Sivas: Avşar, Salur, Kargın, Çepni

• Kayseri: Avşar, Salur, Kızık

• Konya: Bayat, Afşar, Çepni

• Çorum: Bayat, Kargın, Kızık

• Tokat: Avşar, Salur, Kargın

• Kastamonu: Kayı, Avşar, Çepni

Doğduğunuz İl, Soyunuzun İpucunu Veriyor Olabilir

Tarihçiler, bir kişinin doğduğu ya da ailesinin uzun yıllar yaşadığı bölgenin, mensup olduğu Türk boyu hakkında önemli ipuçları verdiğini belirtiyor. Özellikle köy ve mahalle isimlerinde geçen “Avşar, Bayat, Kayı, Salur” gibi ifadeler, bu mirasın günümüze kadar ulaştığını gösteriyor.

Anadolu Bir Soy Haritası

Anadolu yalnızca bir coğrafya değil; Türk milletinin bin yıllık soy haritası. Yozgat başta olmak üzere Türkiye’nin birçok ili, Oğuz boylarının izlerini hala taşımaya devam ediyor.

Yozgat’ta Nesilden Nesile Aktarılan Bir Tatlı Geleneği

Yozgat mutfağının köklü lezzetlerinden biri olan Sini Tatlısı, özellikle bayramlar, düğünler ve özel günlerde hazırlanmaktadır. Nesilden nesile aktarılan bu tatlı, hem pratikliği hem de doyuruculuğuyla kırsal kesimde sıklıkla tercih edilmiştir. Yozgat'a özgü lezzetler arasında simgeleşen bu tat, son yıllarda şehir dışında da tanınmaya başlamıştır.

Sini Tatlısının Hazırlanış Süreci

Tatlı hamuru; irmik, un, süt, şeker ve tereyağı ile yoğrulmaktadır. Elde edilen yumuşak kıvamlı hamur, bezeler haline getirilerek dinlendirilir. Dinlenen hamur baklavalık yufka gibi ince olacak şekilde açılır. Açılan yufkanın içine ceviz ya da fındık serpilerek, sıkıştırılmadan sarılır. Sarılan her yufka sinin orta kısmından başlanarak kıvrım olacak şekilde dizilir. Her açılan yufka aynı işlemlerden geçerek üst üste sarılır. Önceden ısıtılmış fırında altın rengi alana kadar pişirilir. Fırından çıkarıldıktan sonra üzerine soğuk veya ılık şerbet dökülerek tatlının dinlenmesi sağlanmaktadır.

Sini Tatlısının Malzemeleri

Tatlının hamuru için iki su bardağı irmik, bir su bardağı un, bir su bardağı yoğurt, bir çay bardağı sıvı yağ, 100 gram eritilmiş tereyağı, bir paket vanilin, bir paket kabartma tozu ve isteğe bağlı olarak bir çay bardağı dövülmüş ceviz içi gerekmektedir. Şerbeti için ise iki su bardağı toz şeker, iki buçuk su bardağı su ve birkaç damla limon suyu kullanılmaktadır.

Sini tatlısı, şerbeti iyice çektikten sonra dilimlenerek servis edilmektedir. Yanında çayla birlikte ikram edilmesi geleneksel bir uygulamadır. Tatlı; hem kıtır kenarları hem de şerbeti emmiş yumuşak iç kısmıyla dengeli bir lezzet sunmaktadır.

Yozgat Sini Tatlısı, halk arasında Yozgat mutfağının geleneksel damak zevkini yansıtan özgün tatlılardan biri olarak kabul ediliyor.

“Geldik 100’e, Çıktık Düze” Sevinci

Saya geleneği, temelinde bir bereket töreni olarak kabul ediliyor. Koyunların doğurmaya başladığı dönemde, Yozgat'ın kırsalında da çobanların öncülüğünde köy köy, ev ev gezilerek saya toplanırdı. Bu gezmede "sayacı" adı verilen kişiler keçi derisine bürünür, "saya" adı verilen maniler söyler ve köse-gelin oyunu gibi oyunlar oynardı. Tören, "koyun yüzü" veya "davar yüzü" olarak da adlandırılan, kuzunun ana rahminde canlandığı günün kutlanması anlamına gelirdi. Halk arasında "Geldik 100’e, çıktık düze" atasözüyle ifade edilen bu sevinç, lambalar, çıralar, ziller ve çanlarla donatılan bir şölene dönüşürdü.

Kadim Türk Kültüründeki Yeri ve Isıyah Bayramı

Saya geleneğinin yalnızca Anadolu'ya özgü olmadığı, köklerinin eski Türk inanç ve yaşam sistemine dayandığı biliniyor. Türk ve Altay halk kültüründe bir bereket töreni olan Saya, Kosa, Payna ve Pakta ile birlikte dörtlü bir tören silsilesi oluşturur. Benzer bir ruhla, Yakut Türkleri tarafından kutlanan "Isıyah" (Isıga) bayramı da baharda doğanın yenilenmesini ve gücünün çoğalmasını simgeler. Yakutlarda Ulu Gök Tanrısı şerefine yapılan bu bayramda, ağaç altında toplanılıp kurban kesilir, kımız içilir ve ateş üzerinden atlanırdı. "Ayıhı Isıyah" (İyi-ruh Serpmesi) olarak anılan bu bahar bayramı, iyi ruhları memnun etmek ve Ulu Ana'dan merhamet dilemek amacını taşırdı.

“Saya gezme töreni, çobanın öncülüğünde ve gece yapılan bir törendi. Bu törende koyunların gebeliğinin 100. günü, ‘Geldik 100’e, çıktık düze.’ atasözünün sevinciyle yapılırdı.”

Halk Takviminin Yozgat’ta İşleyişi ve Döl Dökümü

Saya geleneği, Yozgat'ta da doğayla iç içe yaşayan insanların oluşturduğu halk takviminin hassas işleyişinin bir parçasıydı. Kasım ayının başında yapılan "koç katımı" şenliklerinin üzerinden 100 gün geçtikten sonra saya gezilirdi. Koyunların gebelik süresi olan 150 günün tamamlanması, "Kasım 150, yaz belli." atasözüyle ifade edilir ve "döl dökümü" döneminin başlangıcı kabul edilirdi. Miladi takvime göre 6 Nisan'a denk gelen bu dönemde, çobanlar her gün heybeler dolusu kuzuyu sürü sahiplerine ulaştırır, çocuklar ise heyecanla kendi kuzularını beklerdi.

Unutulan Bir Miras ve Günümüzde Yozgat

Ancak, küçükbaş hayvancılığın gerilemesi ve kırsal yaşam biçimlerinin değişmesiyle birlikte saya geleneği de Yozgat'ta büyük ölçüde unutulmaya yüz tutmuş durumda. Koç katımı, saya gezme ve döl dökümü gibi hem bilgi hem de şölen içeren bu törenler, hayatımızdan çıkmış durumda. Halk takvimini ve ona bağlı uygulamaları bilen kuşakların azalması, bu kadim bilginin genç kuşaklara aktarılamamasına neden oldu. İletişim araçlarının da bu konuya yeterince eğilmemesi, geleneksel tören birikiminin yerini farklı kültürlere ait kutlamaların alması sonucunu doğurdu.

Nizamoğlu Konağı: Yozgat Müzesi’nde Tarih ve Sanat Buluşuyor

Yozgat Merkez İstanbulluoğlu Mahallesi’nde konumlanan Nizamoğlu Konağı, şehrin en önemli kültürel yapıları arasında gösteriliyor. 1871 yılında inşa edilen ve uzun yıllar konut olarak kullanılan yapı, daha sonra Kız Sanat Okulu ve Tekel Deposu olarak da hizmet verdi. 1979 yılında kamulaştırılan konak, restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından 1985 yılında Yozgat Müzesi olarak ziyarete açıldı.

Kırma çatılı, iki katlı ve U şeklinde ki mimarisiyle dikkat çeken yapı, ahşap işçiliği, eyvanlı sofası ve geç dönem duvar resimleri ile öne çıkıyor. Üst kattaki baş odalarda bulunan oyma ve aplike teknikli tavan süslemeleri ile kuru fresko tekniğiyle işlenmiş figürlü manzaralar, ziyaretçilerin ilgisini çekiyor. Müzede, alt kat salonlarında arkeolojik eserler, üst kat salonlarında ise etnografik eserler sergileniyor.

Osmanlı’nın geç dönemleri ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait giyim-kuşam eşyaları, mutfak araçları, silahlar, kilim ve halılar, el yazmaları ve sancaklar koleksiyonun önemli parçaları olarak belirtiliyor. Aynalı Körük olarak bilinen yöresel at arabası, 19. yüzyıl resim sanatı örnekleri ve Kâbe örtüsü parçası da müzenin öne çıkan eserleri arasında bulunuyor.

Yusuf Karslıoğlu Konağı: Tarihe Tanıklık Eden Bir Yapı

Yusuf Karslıoğlu Konağı, 1883 yılında inşa edilmiş olup, Yozgat Belediye Başkanlığı da yapmış olan Yusuf Karslıoğlu’nun adını taşıyor. Mustafa Kemal Atatürk’ün 3 Şubat 1934 tarihinde Yozgat’a yaptığı ilk ziyarette bu konakta kaldığı bilgisi paylaşılıyor. Yapının bir dönem Vali Konağı olarak da kullanıldığı ifade ediliyor.

Kesme taş ve ince ahşap işçiliğiyle bezenmiş tavanları ve sekizgen planlı sofası ile mimari açıdan dikkat çeken konak, dönemin estetik anlayışını yansıtıyor. Rumlara ait olduğuna işaret eden Rumca kitabeler ve mimari izler, yapının çok kültürlü geçmişine işaret ediyor. Günümüzde İl Özel İdaresi’ne tahsis edilen konak, 2022 yılından itibaren Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) olarak hizmet veriyor.

Hayri İnal Konağı: Osmanlı Sivil Mimarisinin Zarif Örneği

Merkez İstanbulluoğlu Mahallesi’nde bulunan Hayri İnal Konağı, Osmanlı dönemi sivil mimarisinin Yozgat’taki önemli örneklerinden biri olarak gösteriliyor. 1979 yılında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillenen yapı, 2007 yılında restore edilerek Yozgat Belediyesi tarafından turizme kazandırıldı. Günümüzde Belediye Konuk Evi olarak kullanılıyor.

Ahşap ve taşın uyum içinde kullanıldığı konakta, cumbalar, ahşap balkonlar, demir şebekeli pencereler ve abidevi cümle kapısı dikkat çekiyor. Alaturka kiremitli çatısı ve ahşap konsolları ile geleneksel mimariyi yansıtan yapı, ziyaretçilere tarihi bir atmosfer sunuyor.

Yozgat’ın tarihi eserleri ve müzeleri, Anadolu’nun saklı kalmış kültür hazinelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Söz konusu yapılar hem mimari mirası yakından tanımak hem de bölgenin tarihsel zenginliğini keşfetmek isteyenler için önemli duraklar olarak öne çıkıyor.

Yozgat Belediyesi Bozokspor’da Kuruluş ve İsim Değişikliği Süreci

Kulüp, Yeşil-Beyaz renklerle 2013 senesinde Yemenoğlu Bozokspor adı altında kuruldu. 2019 yılında gerçekleştirilen isim değişikliği ile birlikte kulübün adı, Yozgat Belediyesi Bozokspor olarak güncellendi.

Bozokspor’un Amatör Liglerden 3. Lig’e Yükselişi

Yozgat Belediyesi Bozokspor, 2013-2022 yılları arasında Yerel Amatör Liglerde mücadelesini sürdürdü. 2021-22 sezonunda Yozgat 1. Amatör Ligi'ni şampiyon olarak tamamlayan takım, bir üst kademeye yükseldi. 2022-23 sezonunu Bölgesel Amatör Lig 6. Grupta 4. sırada kapatan ekip, ertesi sezon tarihi bir başarıya imza attı.

Yozgat Belediyesi Bozokspor’u 3. Lig’e Taşıyan Başarı Hikâyesi

2023-24 sezonunda Bölgesel Amatör Lig 11. Grubu 64 puanla zirvede tamamlayan Yozgat Belediyesi Bozokspor, teknik direktör Can Güven önderliğinde TFF 3. Lig ‘ye yükselmeyi başardı. Bu başarı, kulübün profesyonel liglerdeki varlığının başlangıcı oldu.

2024-2025 Sezonu Performansı ve Önümüzdeki Maç

Yozgat Belediyesi Bozokspor, 2024-2025 sezonunda 3. Lig 3. Grupta mücadele etti ve sezonu 40 puan toplayarak 7. sırada tamamladı. Takımın önümüzdeki ilk müsabakası, 8 Şubat tarihinde Niğde Belediyesi Spor ile oynayacağı karşılaşma olarak planlandı.Yozgat Belediyesi Bozokspor 2024-2025 Sezonu Futbolcu Kadrosu

Kulübün güncel futbolcu kadrosu şu isimlerden oluşmaktadır:

• Abdullah Kaygısız
• Adnan Aktaş
• Ahmet Uzun
• Alihan Gümüş
• Burak Osman Gençal
• Caner Koca
• Emre Fırtına
• Emre Tosun
• Eren Büyükkaya
• Eren Karataş
• Furkan Çolak
• Furkan Şahin
• Hakkı Can Aksu
• Harun Aydın
• Korkmazcan Dernek
• Mehmet Eren Torun
• Mert Çayir
• Muhammed Mustafa Özbay
• Muhammed Mustafa Yıldırım
• Mücahit Çıra
• Necmican Cebeci
• Nurullah Yıldırım
• Oktay Gürdal
• Osman Arslantaş
• Ömer Mert Gündüz
• Yasin Songültekin
• Yusuf İnci

Göçlerle Yozgat'a Gelen Bir Lezzet: Kavurga

Kavurga, ismini kavurmak fiilinden alan, tahılların yanmaz bir tava veya sac üzerinde kavrulmasıyla hazırlanan geleneksel bir yemiş türüdür. Türklerin Anadolu'ya göç ederken getirdikleri bir yiyecek kültürü olarak bilinmektedir. Yıkanmış tahılın kavrulması temeline dayanan yapımı bazı bölgelerde az miktarda yağ eklenerek de gerçekleştirilmektedir.

Yozgat’ta Kavurganın Tok Tutan ve Enerji Veren Faydaları

Özellikle protein yönünden zengin olması ve uzun süre tok tutması nedeniyle kavurga, kış aylarında vazgeçilmez bir besin kaynağı olarak görülmektedir. Hazmının kolay olmasının yanı sıra, anlık yorgunlukları engellediği ve vücudu soğuktan koruduğuna inanılmaktadır. Halk arasında kavurganın vücudu sağlıklı tuttuğu ve hastalıklara karşı koruduğu yönünde yaygın bir inanç bulunmaktadır. Özellikle Yozgat, Sivas, Erzurum ve Kars bölgelerindeki çobanların, soğuk kış şartlarına direnebilmek ve gün boyu aktif kalabilmek için bu kuru yemişi tükettiği belirtilmektedir.

Unutulmaya Yüz Tutsa da Yozgat’ın Köylerinde Yaşatılıyor

Son yıllarda şehirleşme ve kültürel erozyon nedeniyle kavurga, unutulmaya yüz tutmuş geleneksel Türk kuru yemişlerinden biri haline gelmiştir. Geçmişte kırsal kesimlerde buğday ile Hint kenevirinden elde edilen çedenenin tandırlarda kavrulmasıyla hazırlanan 'Çedeneli Kavurga' gibi çeşitler artık nadiren yapılmaktadır. Ancak geleneklerine bağlı yöre halkı tarafından, başta Yozgat olmak üzere Denizli, Çankırı, Emirdağ, Sivas, Kayseri gibi bölgelerde yaşatılmaya devam edilmektedir. Yozgat’ın köylerinde ise bu geleneksel lezzetin yapımı köylüler eliyle sürdürülmektedir.

Kavurga, Türkiye'de farklı yörelerde çeşitli tohumların buğday tanelerine karıştırılarak kavrulması ile de yapılmaktadır. Karapınar, Konya, Denizli, Nevşehir, Aksaray, Malatya, Çankırı, Afyonkarahisar, Emirdağ, Sivas, Yozgat, Kayseri, Erzurum ve Kars gibi kışı sert geçen pek çok Anadolu şehrine özgü bir yemiş türü olarak kültürel değerler arasındaki yerini korumaktadır.

Ankara Yozgat Arası Ulaşım Detayları

Özel araçla yapılacak bir yolculuğun ortalama 2.5 saat sürmesi beklenirken, şehirlerarası otobüs seferleri ile bu sürenin 3 saati aşabildiği ifade ediliyor. Seyahat süresi üzerinde trafik yoğunluğu, hava koşulları ve mola verilmesi gibi faktörlerin doğrudan etkili olduğu belirtiliyor. Özellikle hafta sonu ve tatil dönemlerinde yolculuk sürelerinin uzaması kaçınılmaz olabiliyor.

Ankara’dan Yozgat’a En Yaygın Rota Kırıkkale Üzerinden

İki şehir arasındaki en yaygın kullanılan karayolu güzergahının, E88 karayolu ile Kırıkkale, Delice ve Sungurlu yerleşimlerinden geçen rota olduğu aktarıldı. Bu yolun bakımlı olması nedeniyle konforlu ve güvenli bir seyahat imkanı sunduğu değerlendirilmektedir.

Çorum üzerinden geçen alternatif bir güzergahın da bulunmasına karşın, bu yolun daha uzun olması sebebiyle daha az tercih edildiği bilgisi paylaşıldı. Her iki güzergahın da karayolları trafik düzenlemelerine uygun şekilde kullanıma açık olduğu ifade edilmektedir.

Ankara ve Yozgat arasında, eğitim, çalışma ve ziyaret gibi nedenlerle sıkça seyahat edildiği, bu nedenle mesafe ve seyahat süresine dair bilgilerin önem taşıdığı vurgulandı.

Sabahın erken saatlerinde bir araya gelen kadınlar, hava kararıncaya kadar yufka ekmeği pişirmeye devam ediyor. Un, tuz ve sudan oluşan ve hiçbir katkı maddesi içermeyen hamur, yoğurulduktan sonra bezeler haline getiriliyor. Maharetli ellerde oklavalarla incecik açılan bezeler, daha sonra ateş üzerindeki sac üzerinde pişirilerek yufka ekmeğine dönüştürülüyor. Bu süreçte her bir kadın, yoğurma, açma veya pişirme gibi farklı aşamalarda görev alarak geleneksel yardımlaşma kültürünü sürdürüyor. Yufka yapımının sadece bir besin hazırlama faaliyeti olmadığı, aynı zamanda sosyal bir dayanışma ve kültürel aktarım ritüeli olduğu belirtiliyor. Bu sayede kadınlar hem atalardan gelen mirası yaşatıyor hem de uzun ömürlü ve ekonomik bir temel gıda üreterek aile bütçesine katkı sağlıyor. Pişirilen yufka ekmekler, evlerin serin ve kuru yerlerinde veya depolarda muhafaza ediliyor.

Yozgat Yufkası Bir Yıl Boyunca Tazeliğini Koruyor

Yufka ekmeğinin en dikkat çekici özelliklerinden biri, dayanıklılığı. Doğru koşullarda saklandığında bir yıl boyunca bayatlamadan muhafaza edilebilen yufka ekmekler, tüketileceği zaman üzerine su serpilerek yumuşatılıyor. Yozgat’ta kış aylarının vazgeçilmez lezzetlerinden olan yufka, sofralarda sade ekmek olarak, dürüm şeklinde veya çeşitli yemeklerin yapımında kullanılabiliyor.

Yufka ekmeği yapma ve paylaşma kültürü, 2016 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri’ne alınmıştı. Anadolu’nun birçok yöresinde farklı çeşitleri bulunan yufka, Yozgat’ta da nesilden nesile aktarılarak yaşatılmaya devam ediyor.

ŞEHRİN CAN DAMARI: MUSABEYLİ BARAJI

Yozgat şehir merkezinin içme suyu ihtiyacı, yer üstü ve yer altı kaynaklarının entegre bir sistemle yönetilmesiyle sağlanıyor. Şebekeyi besleyen en büyük ve stratejik kaynak olarak Musabeyli Cemil Çiçek Barajı öne çıkıyor. Şehrin ana su deposu vazifesini gören bu baraj, mevsimsel yağışlarla beslenerek su arzının omurgasını oluşturuyor. Musabeyli Barajı'na ek olarak sistemde yer alan Kirazlı Göleti de şehre su sağlayan bir diğer önemli yer üstü rezervi konumunda bulunuyor. Ancak bu kaynakların sürdürülebilirliği, doğrudan havzaya düşen yağış miktarına bağlı olarak değişkenlik gösteriyor.

YER ALTI REZERVLERİ VE ARAP SEYFİ HAVZASI

Yer üstü sularının mevsim normallerine veya kuraklığa bağlı olarak azalması durumunda, Yozgat'ın su güvenliği için yer altı kaynakları devreye giriyor. Bu noktada Arap Seyfi bölgesi, şehrin su ihtiyacının karşılanmasında kritik bir rol oynuyor. Baraj seviyelerinin riskli sınıra yaklaştığı dönemlerde, bu havzadaki derin su kuyuları aktif hale getirilerek şebeke destekleniyor.

Yozgat'ın su potansiyelini korumak adına yapılan son çalışmalarda, özellikle Arap Seyfi bölgesindeki kuyu kapasiteleri artırılmış durumda. Hem bu bölgedeki mevcut kuyuların revize edilmesi hem de şehir merkezi ve baraj havzasında açılan yeni sondaj kuyuları, suyun tek bir kaynağa bağlı kalmadan şehre dağıtılmasını sağlıyor. Coğrafi olarak su kaynakları açısından kısıtlı imkanlara sahip olan Yozgat'ta, Musabeyli Barajı ile Arap Seyfi yer altı sularının dengeli kullanımı, kesintisiz su arzı için hayati önem taşıyor.

Yozgat 1. Noterliği, Aşağınohutlu Mahallesi, Emniyet Caddesi üzerinde yer alan Yozgat Belediyesi Hal ve İş Merkezi'nin 2. katında 209-210 numaralı ofislerde faaliyet göstermektedir.

Yozgat 2. Noterliği ise Merkez ilçedeki Lise Caddesi'nde, Abide İşhanı No:8 adresinde hizmet vermektedir. Her iki noterde, hafta içi 08.30–12.30 ile 13.30–17.30 saatleri arasında vatandaşlara hizmet sunuyor.

2026 Yılında Geçerli Yozgat Noter Ücret Tarifesi

Noterler Kanunu uyarınca belirlenen ve 01.01.2026 tarihinden itibaren uygulamaya konulan yeni ücret tarifesi Resmi Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tarife, noterlerin yaptıkları işlem çeşitlerine göre alacakları ücretleri madde madde düzenlemektedir.

Yozgat Noterlerinde Taşınmaz Satışı ve İşlem Ücretleri

Tarifenin birinci maddesine göre noterler, yaptıkları işlemlerden Harçlar Kanunu'na göre aldıkları harçların yüzde otuzu oranında noter ücreti almaktadır. Bu ücretin bir işlem için asgari tutarı 58,82 Türk Lirası olarak belirlenmiştir. Taşınmaz satış sözleşmesi düzenlenmesi halinde ise taşınmazın satış değerinin binde biri oranında ücret alınmakta olup, bu ücret taşınmazın değerine bağlı olarak beş yüz Türk Lirasından az ve dört bin Türk Lirasından fazla olamamaktadır.

Düzenleme, Yazı ve Çeviri Ücretleri

Vasiyetname ve vakıf senedi düzenlemesi için 2.661,62 Türk Lirası düzenleme ücreti alınacağı tarifede yer almaktadır. Noterler tarafından yazılan kağıtların her sayfası için 80,68 Türk Lirası yazı ücreti tahsil edilmektedir. Bir dilden diğer dile yapılan çevirilerde ise her sayfa için 667,67 Türk Lirası çevirme ücreti uygulanacaktır.

Diğer İşlem Ücretleri

Tarifede, karşılaştırma ücreti sayfa başına 80,68 Türk Lirası, tescil ücreti işlem başına 25,21 Türk Lirası olarak belirlenmiştir. Emanet saklama ücreti yıllık maktu 186,36 Türk Lirasıdır. Defter onaylama ücretleri ise defterin sayfa sayısına göre değişiklik göstermekte olup, yüz sayfaya kadar olan defterlerin açılış onayı için 25,21 Türk Lirası alınmaktadır.

Yozgat Noter Elektronik İşlemler ve Tespit Ücreti

Noterlik işlemlerinin elektronik ortamda güvenli elektronik imza ile yapılması halinde de aynı tarife hükümlerinin geçerli olacağı bildirilmiştir. Elektronik ortamdaki verilerin tespiti işlemlerinde ise tespiti yapılan verinin ilk 1 MB'lık kısmı için 36,00 Türk Lirası, sonraki her 1 MB için 18,00 Türk Lirası ücret ödenecektir.

Tarifede ayrıca, harç ve vergiden muaf işlemler, kamulaştırma tebliğleri, bildirim yazı ücreti, aracılık ücreti ile terk eden eşin davet edilmesi ve mirasçılık belgesi verilmesi gibi işlemlere ilişkin ücretlendirme detayları da madde madde açıklanmıştır.

Yozgat Akdağmadeni’nde Yetişen İki İklim Arası Salep

Akdağmadeni ilçesi, Karadeniz ve karasal iklim arasında geçiş özelliği gösteren blok ormanlara sahiptir. Bölge, ilkbahar ve sonbaharda Karadeniz iklimine benzer yağış ve rüzgâr alırken, yaz aylarında karasal iklim özellikleri gösterir. Salep orkideleri, üreme ve gelişme dönemlerinde bu iklim özelliği sayesinde ilkbahar ve sonbaharda yağış alır, yazın ise karasal iklim etkisiyle olgunlaşma dönemini geçirir. Humusça zengin topraklarda yetiştirilen bitki için toprak analizi yapılarak gerekli kükürt ve gübre desteği sağlanır.

Dikimden Hasada Yozgat'ta Titiz Bir Süreç

Üretim süreci, eylül ayının ilk haftalarında başlar. Dikim öncesinde, salep yumrularında görülebilen alternaria hastalığına karşı ilaçlı yıkama işlemi uygulanır. Önceden hazırlanan 1 metre genişliğindeki tahtalara, 25 cm aralıklı iki damlama hortumu hattı çekilir. Aralıklı damlama hortumlarının 5-8 cm yanlarına gelecek şekilde dikim işlemleri gerçekleştirilir. Dikim sonrasında haftada bir kez 2 saat süreyle sulama yapılır ve kış aylarında bitkinin direncini artırmak için toprağın üzeri çamur veya malçla kapatılır.

Akdağmadeni Salebinde Sürekliliği Sağlayan Eski Yumrular

Mayıs sonu ve haziran ayının ilk haftalarında, 10-12 cm derinlikteki salep yumrularının sökümü yapılır. Bu sırada oluşan bir veya daha fazla sayıdaki yeni yumrular alınırken, "artık yumru" denilen ve daha önceki yıllardan kalan eski yumru, bir sonraki yıl ürün vermesini sağlamak amacıyla tekrar toprağa gömülür. Bu uygulama ile üretimde süreklilik sağlanmış olur. İşlem sonrası her hafta 2 saatlik sulamaya devam edilerek bir sonraki hasat dönemine hazırlık yapılır.

Yozgat’ta Geleneksel Yöntemlerle Kurutma ve Öğütme

Toplanan salep yumruları, temiz su ile yıkandıktan sonra 80-100°C arasında ısıl işleme tabi tutulur ve kurumaya bırakılır. 10-15 gün kurutulan yumrular, ışık almayan, oda sıcaklığında, nem ve rutubet içermeyen bir ortamda depolanır. Son aşamada ise taş değirmenlerde öğütülerek paketlenir. Yüksek glukomannan değeri nedeniyle dondurma sanayiinde de tercih edilen Akdağmadeni Salebi, aynı zamanda sütle karıştırılarak da tüketilir. Bir litre kaynamış süte, 5 gram salep ve 80 gram toz şekerden oluşan harman eklenir ve yaklaşık 30 dakika karıştırılarak yoğun bir kıvam alması sağlanır. Damak tadına göre tarçın ilave edilebilen ürün, 0-5°C sıcaklıkta nemsiz ortamda muhafaza edilmelidir.

Geçmişi eskiye dayanan ve tüm üretim aşamaları ustalık becerisi gerektiren Akdağmadeni Salebi'nin, coğrafi işaret gereği tüm üretim işlemlerinin belirtilen coğrafi sınırlar içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Yozgat, sekiz farklı il ile sınır komşusudur. İl, doğudan Sivas; güneyden Kayseri, Nevşehir ve Kırşehir; batıdan Kırıkkale; kuzeyden ise Amasya, Çorum ve Tokat illeri ile çevrilidir. Bu konumuyla İç Anadolu ile Karadeniz bölgeleri arasında bir geçiş noktasında yer aldığı ifade edilmektedir.

Coğrafi Koordinatlar ve Rakım

Yozgat, 34º 05’ - 36º 10’ doğu meridyenleri ile 38º 40’ - 40º 18’ kuzey paralelleri arasında yer almaktadır. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1300 metre olarak ölçülen ilin, doğudan batıya gidildikçe yüksekliği azalan bir topoğrafik yapısı bulunmaktadır.

Yüzölçümü ve Türkiye'deki Sıralaması

Toplamda 1.412.300 hektar (14.123 km² gerçek alan) bir alana sahip olan Yozgat, bu özelliği ile Türkiye'nin 81 ili arasında toprak genişliği bakımından 15. sırada yer almaktadır. İlin izdüşüm alanı ise 13.597 km² olarak kayıtlara geçmiştir.

Doğu-Batı ve Kuzey-Güney Uzantıları

İlin en doğusu ile en batısı arasında 20 dakika 50 saniyelik bir boylam farkı bulunmakta olup, bu durum 8 dakika 20 saniyelik bir yerel saat farkına tekabül etmektedir. Kuzeyi ile güneyi arasında ise 10 dakika 38 saniyelik bir enlem farkı tespit edilmiştir. Ancak bu enlem farkının az olması nedeniyle iklim üzerinde kayda değer bir etkisi gözlemlenmemiştir.

Yozgat'ın doğu-batı uç noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık 216 kilometre, kuzey-güney uç noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık ise 144 kilometre olarak hesaplanmıştır. İlin coğrafi merkez noktası ise Yozgat Merkez ilçe sınırları içerisinde bulunmaktadır.