Göçmen kuşların ve posta güvercinlerinin Dünya'nın manyetik alanını algılayarak navigasyon sağladığı uzun süredir biliniyordu. Özellikle gece saatlerinde veya bulutlu havalarda bu yetenek, kuşların rotadan sapmamasında hayati bir rol üstleniyor. Ancak sistemin vücutta tam olarak nerede konumlandığı şimdiye kadar kesin olarak kanıtlanamamıştı. Bonn Üniversitesi liderliğinde yürütülen yeni bir çalışma, yön bulma şifresinin karaciğerde saklı olabileceğini ortaya koydu.
BİLİM DÜNYASINDAKİ ÜÇ TEMEL TEORİ NELERDİ?
Kuşların manyetik alanları nasıl algıladığına dair bugüne kadar literatürde üç temel yaklaşım öne çıkıyordu. İlk teori, üst gagada bulunan manyetik parçacıkların pusula görevi görerek yön bilgisi oluşturduğunu savunuyordu.
İkinci yaklaşım hücrelerdeki voltaja duyarlı iyon kanallarını işaret ederken, üçüncü görüş retinadaki özel pigmentlerin ışık yardımıyla bu bilgiyi beyne ilettiğini ileri sürüyordu. Araştırmacılar, mevcut teorilerin hiçbirinin sistemin kusursuz işleyişini tek başına açıklamaya yetmediğini kaydediyor.
KARACİĞER DOKUSUNDAKYÜKSEK DEMİR TESPİTİ
Bonn Üniversitesi ve Bonn Üniversite Hastanesinden uzmanlar, kırmızı kan hücrelerini parçalayarak demir depolayan karaciğer ve dalak dokuları üzerine yoğunlaştı. Posta güvercinlerinden alınan gaga, göz, beyin ve karaciğer gibi farklı doku örnekleri gelişmiş laboratuvar teknikleriyle analiz edildi.
Yapılan hassas ölçümler ve manyetik hücre ayırma işlemleri sonucunda, en yüksek demir yoğunluğuna ve en güçlü manyetik tepkiye karaciğer dokusunda rastlandı. Karaciğerdeki makrofaj hücrelerinin manyetik alan algısında doğrudan rol oynayabileceği hipotezi bu bulgularla zemin kazandı.
HÜCRELERİ BASKILANAN KUŞLAR YÖNÜNÜ KAYBETTİ
Geliştirilen teoriyi gerçek dünya koşullarında test etmek isteyen bilim insanları, 34 posta güvercini ile özel bir deney gerçekleştirdi. Güvercinler öncelikle yaklaşık 19 kilometrelik bir güzergahta yuvalarına dönmeleri için eğitildi.
Eğitimin ardından kuşların bir kısmına karaciğerdeki ilgili hücreleri azaltan özel bir enjeksiyon yapıldı, kalan kısım ise kontrol grubu olarak ayrıldı. Yoğun bulutlu bir havada gerçekleştirilen salım testinde, kontrol grubundaki kuşlar yuvalarına kayıpsız ulaştı. Karaciğer hücreleri baskılanan güvercinler ise yönlerini kaybederek aynı gün geri dönemedi. Rota haritası bozulan bu kuşlar, ancak ertesi gün güneşli havada yollarını bulabildi.
BİLİMSEL TARTIŞMALAR VE GELECEK SENARYOLARI
Bazı uzmanlar, karaciğerde saptanan yüksek demir seviyelerinin laboratuvar koşullarında yetiştirilen kuşların beslenme rutininden kaynaklanabileceğini savunuyor.
Ayrıca geçen yıl Science dergisinde yayımlanan ve manyetik bilginin ön beyin bölgesinde kodlandığını belirten çalışmalar da geçerliliğini koruyor. Bilim insanları, kuşların navigasyon sisteminin tek bir organ yerine, birden fazla mekanizmanın entegre çalışmasıyla işlediğini tahmin ediyor.