Bankalar, kredi ve kredi kartı başvurularını değerlendirirken artık sadece kredi notuna bakmıyor. Son aylarda, kredi notu yüksek olmasına rağmen başvurusu reddedilen tüketicilerin sayısında dikkat çekici bir artış yaşanıyor. Bu durumun arkasında, sektörde yaygınlaşan "davranışsal risk analizi" uygulamaları bulunuyor.
Yeni yaklaşım, müşterilerin gelir düzeni, hesap hareketleri ve harcama kalıplarını detaylı bir şekilde inceliyor. Düzenli maaş girişi ve öngörülebilir harcamalar olumlu karşılanırken, düzensiz para trafiği risk sinyali olarak değerlendiriliyor.
“Gelirle Uyumsuz Harcama” ve “Düzensiz Trafik” Kriterleri
Bankalar, klasik kredi skorlamasının yanı sıra kendi iç yapay zeka destekli modellerini de aktif olarak kullanıyor. Bu modeller, “gelirle uyumsuz harcama”, “ani ve büyük para giriş-çıkışları” ve “riskli sektörlerle finansal temas” gibi kriterleri otomatik olarak tarıyor.
Merkez Bankası Risk Merkezi ve Kredi Kayıt Bürosu (KKB) verilerinin üzerine eklenen bu analizler, nihai kredi kararını doğrudan etkiliyor. Şüpheli görülen işlem kalıpları tespit edilen müşteriler, sistemlerde “yüksek riskli” olarak işaretlenebiliyor.
Sanal Bahis Ödemeleri Güçlü Risk Sinyali
Davranışsal analizde öne çıkan en kritik unsurlardan biri, sanal bahis ve çevrimiçi kumar sitelerine yapılan düzenli ödemeler. Bankalar, bu tür harcamaları müşterinin geri ödeme kapasitesini ve finansal disiplinini zayıflatan güçlü bir risk göstergesi olarak kabul ediyor.
Bu kalemdeki tekrarlayan ödemeler, diğer kriterler uygun olsa dahi başvurunun reddedilmesine yol açabiliyor. Bankacılık düzenleyicilerinin bu alandaki denetimleri de bankaların ihtiyatlı davranmasını gerektiriyor.
AML Yazılımları ve Yapay Zeka Süreci Hızlandırıyor
Kara para aklamayla mücadele (AML) yazılımları, davranışsal risk analizinin temel taşını oluşturuyor. Otomatik sistemler, hesaplardaki olağan dışı hareketleri çok kısa sürede tespit edebiliyor.
Bankalar, sık ve açıklamasız havale/alacaklandırmalar, kısa vadede gerçekleşen büyük tutarlı döngüsel hareketler gibi şüpheli para trafiğini anında izleyebiliyor. Bu teknolojik altyapı, risk değerlendirme süreçlerini hızlandırırken aynı zamanda daha kesin sonuçlar alınmasını sağlıyor.
Uzmanlar, tüketicilerin kredi başvurusu öncesinde kendi hesap hareketlerini gözden geçirmesini ve düzensiz görünebilecek işlemleri önceden açıklayabilecek belgeleri hazır bulundurmasını öneriyor.