“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” ilkesiyle kurulan Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923’te Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde ilan edilerek Türk milletinin kaderini değiştirdi. 102 yıl önce yakılan bağımsızlık meşalesi, bugün hala aynı inançla yanmaya devam ediyor.
Bağımsızlık Ateşi Samsun’da Yandı
19 Mayıs 1919’da Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkışıyla başlayan kurtuluş mücadelesi, Türk milletinin azmiyle tüm yurda yayıldı. Anadolu işgalden kurtarılırken, Türk ulusu kendi kaderini tayin etme hakkını yeniden kazandı.
Cumhuriyet Fikrinin Doğuşu
Mustafa Kemal Atatürk, daha Kurtuluş Savaşı yıllarında yeni devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olacağını yakın çevresine söylemişti. Ancak bu düşünce, dönemin koşulları gereği bir süre gizli tutuldu.
Erzurum Kongresi sırasında Mazhar Müfit Bey’e, “Zaferden sonra hükümet şeklimiz Cumhuriyet olacak” diyerek bu kararlılığını dile getirmişti.
Halk Egemenliği Başlıyor
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılması, halkın doğrudan temsil edildiği yeni bir dönemin kapısını araladı. Artık milletin üstünde hiçbir güç yoktu. Türk halkı, egemenliğin kayıtsız şartsız kendisine ait olduğunu ilan etmişti.
Lozan Antlaşması ile Yeni Devlet Tescillendi
24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması, Türk milletinin bağımsızlığını tüm dünyaya kabul ettirdi. Artık yeni bir Türkiye doğmuştu. Bu başarı, Cumhuriyet’in ilanının da temel taşını oluşturdu.
Ankara Başkent Oldu
13 Ekim 1923’te Ankara, Türkiye’nin resmî başkenti ilan edildi. Bu karar, yeni yönetim sisteminin merkezini belirlerken, genç Cumhuriyet’in modernleşme hedeflerine de zemin hazırladı.
“Yarın Cumhuriyet’i İlan Edeceğiz”
27 Ekim 1923’te hükümet krizinin yaşanması üzerine Atatürk, 28 Ekim akşamı Çankaya Köşkü’nde yakın arkadaşlarını topladı.
O tarihi gecede söylediği o söz, tarihe kazındı:
- “Yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz.”
Bu karar, modern Türkiye’nin doğum ilanıydı.
TBMM’de Tarihi Oturum: Cumhuriyet İlan Edildi
29 Ekim 1923 günü TBMM’de yapılan oylamada, 158 milletvekilinin tamamı “evet” oyu verdi.
“Türkiye devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir” ifadesi resmen kabul edildi.
Mecliste “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleri yükselirken, Türk milleti tarihinin en büyük dönüşümünü yaşadı.
Atatürk İlk Cumhurbaşkanı Seçildi
Cumhuriyet’in ilanının ardından yapılan seçimde, Gazi Mustafa Kemal Paşa oybirliğiyle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Atatürk, Meclis kürsüsünde yaptığı tarihi konuşmasını şu sözlerle tamamladı: “Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır”
Yeni Yönetim Sistemi ve Reformlar
Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte devlet başkanlığı sistemi netleşti.
Cumhurbaşkanı başbakanı atayacak, başbakan da bakanları belirleyecekti. Böylece Meclis Hükümeti Sistemi yerine parlamenter rejime geçildi.
İlk başbakanlığa İsmet İnönü, Meclis Başkanlığı’na ise Fethi Okyar getirildi.
Cumhuriyet Bayramı Nasıl Ortaya Çıktı?
29 Ekim 1924’te yayımlanan kararnameyle, Cumhuriyet’in ilanı 101 pare top atışı ve kutlamalarla anıldı.
1925 yılında TBMM’de kabul edilen yasa ile 29 Ekim günü, “Milli Bayram” olarak resmen kutlanmaya başlandı.
O günden bu yana Türk milleti, her 29 Ekim’de aynı coşkuyla “Cumhuriyet Bayramı”nı kutlamaya devam ediyor.
102. Yılında Cumhuriyet
Aradan geçen 102 yılda Türkiye Cumhuriyeti, Atatürk’ün gösterdiği hedef doğrultusunda modernleşme, demokrasi ve bağımsızlık yolunda büyük adımlar attı.
Bugün her Türk vatandaşı, “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” sözünün anlamını bir kez daha gururla hatırlıyor.