Geleneksel el sanatlarının en ince işçiliklerinden biri olan telli çalgı yapımı, hem yılların tecrübesini hem de ağacın dilinden anlamayı gerektiriyor. Yozgat'ta nesilden nesile aktarılan bu kadim zanaat, enstrümanın türüne ve ait olduğu yöreye göre özenle seçilen malzemelerle hayat buluyor.
ENSTRÜMANA GÖRE AĞAÇ SEÇİMİ ŞART
Telli çalgı yapımında en kritik nokta, enstrümanın türüne ve ait olduğu yöreye uygun ağacı belirlemek olarak öne çıkıyor. Bağlama üretiminde genellikle dut, ladin ve karayemiş ağaçları tercih ediliyor.
Özellikle karayemiş ağacı, hiçbir katkı maddesi kullanılmadan doğal yeşil rengiyle enstrümana hayat veriyor. Keman yapımında Bolu'da yetişen akçaağaç (kelebek ağacı), ud yapımında ise ceviz veya ceviz-akçaağaç karışımı kullanılıyor.
YAPRAK BAĞLAMA VE OYMA SAZIN FARKI NE?
Köklü bir geçmişe sahip olan bağlama, yapım tekniğine göre "oyma saz" ve "yaprak bağlama" olarak iki farklı kategoriye ayrılıyor. Dut ağacından tek parça halinde oyularak yapılan oyma saz ile özel ölçülerle kesilen yaprakların birleştirilmesiyle oluşturulan yaprak bağlama, işçilik açısından büyük farklılık gösteriyor. Ortaya çıkan bu işçilik farkı, enstrümanların fiyatlarına da doğrudan yansıyor.
ÜÇ GÜNLÜK MEŞAKKATLİ ÜRETİM SÜRECİ
Yaprak bağlamanın üretim aşaması titiz bir mesai gerektiriyor. Belirlenen form ölçülerine göre kesilen ahşap yapraklar, önce ıslatılıp kaynatılarak yumuşatılıyor. Fırınlama işleminin ardından kavisli bir şekil alan yapraklar, özel kalıplara dizilerek sıcak ahşap tutkalıyla birleştiriliyor.
Sap, göğüs ve çelik tellerin takılmasının ardından dolgu verniğiyle son şeklini alıyor. Bir yaprak bağlamanın tek usta elinden çıkıp tamamlanması tam üç gün sürüyor.
KABAK KEMANEDE TAMAMEN DOĞAL MALZEME
Telli çalgılar ailesinin bir diğer önemli üyesi olan kabak kemane ise tamamen doğadan elde edilen materyallerle üretiliyor. Enstrümanın gövdesi süs kabağından elde edilirken, perde kısmında oğlak derisi veya büyükbaş hayvanların kalp zarı kullanılıyor. Yayı ise geleneksel yöntemlere sadık kalınarak tamamen at kılından tasarlanıyor.