Yozgat'ın Akdağmadeni ilçesine bağlı Karahisartatlısı ve Sorgun ilçesine bağlı Sorguntatlısı köylerinin isimleri, ilk bakışta akla bir tatlı çeşidini getirse de, bu yerleşim yerlerinin adları gastronomiyle ilgili değil. Araştırmacı-yazar Hakkı Yurtlu, bu iki köyün isimlerinin kökeninin, 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar bölgede yaşayan Tatlu Oymağı'na dayandığını belirtti.
"Tatlı" İsmi Bir Yiyecekten Değil, Bir Oymaktan Geliyor
Yozgat'ın yer adları üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Hakkı Yurtlu, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, köy isimlerinin etimolojik ve toponimik açıdan incelendiğinde, bu düşüncenin doğru olmadığını vurguladı. Yurtlu, "Bugün de aynı adlarla varlığını sürdüren Akdağmadeni Karahisartatlısı ve Sorgun Sorguntatlısı köylerinin isimleri gastronomiyle ilgili olmayıp, tarihi bir geçmişi yansıtmaktadır. Bu iki yerleşim yeri, Bozok Türkmenleri içerisinde yer alan Tatlu Oymağının adını ve izlerini taşımaktadır" dedi.
Eski Türkçede "tatlu" sözcüğünün "hoşa giden, sevimli, uysal ve hürmetkar" anlamlarına geldiğini belirten Yurtlu, bu kelimenin zamanla bir Türkmen beyinin etrafında oluşan oymağın adı haline geldiğini ifade etti. Tatlu Oymağı, 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Tokat-Sivas-Yozgat hattında konar-göçer hayat süren Türkmen toplulukları arasında yer aldı.
İsimlerin Kökeni: Zile Yörükleri ve Bağırganlı Topluluğu
Yurtlu'nun verdiği bilgilere göre, “Zile Yörükleri” ve “Bağırganlı” topluluğuna mensup ailelerin Yozgat yöresine yerleşmesiyle birlikte Tat/Tatlu, Karahisartatlısı ve Sorguntatlısı adları yerleşim yeri ismi olarak kullanılmaya başlandı. Aynı Bozok Sancağı sınırları içerisinde benzer isimli üç yerleşim yeri bulunması, karışıklığı önlemek amacıyla köy adlarının başına bağlı bulundukları kazaların isimlerinin eklenmesine neden oldu.
Bu nedenle Bozok Sancağı'nın Karahisar-ı Behramşah Kazası'na bağlı yerleşim yeri “Karahisartatlısı”, Sorgun Kazası'na bağlı yerleşim ise “Sorguntatlısı” adını aldı. Tat veya Tatlu adıyla bilinen üçüncü bir köy ise bugünkü Akdağmadeni-Yukarı Çulhalı Köyü yakınlarında bulunuyordu. Ancak bu köy, 1900'lü yılların başlarında lağvedilmiş ve zamanla köy tüzel kişiliği kaldırılmış olup günümüzde sadece mevkii adı olarak anılmaktadır.
Toponimik Bir Miras
Hakkı Yurtlu, bu iki köyün adının, yüzyıllar öncesinden günümüze ulaşan Tatlu Oymağı'ndan alındığını ve bu yönüyle Yozgat'ın tarihî ve kültürel hafızasını yaşatan önemli toponimik miraslar arasında yer aldığını sözlerine ekledi. Köy isimleri, bölgenin geçmişteki sosyal yapısı ve göç hareketleri hakkında önemli ipuçları sunuyor.