İşte glukomannan değeri yüksek bu özel ürünün tarladan sofraya titiz yolculuğu.
İki İklim Arasında Yetişen Özel Bitki
Akdağmadeni ilçesi, Karadeniz ve karasal iklim arasında geçiş özelliği gösteren blok ormanlara sahiptir. Bölge, ilkbahar ve sonbaharda Karadeniz iklimine benzer yağış ve rüzgâr alırken, yaz aylarında karasal iklim özellikleri gösterir. Salep orkideleri, üreme ve gelişme dönemlerinde bu iklim özelliği sayesinde ilkbahar ve sonbaharda yağış alır, yazın ise karasal iklim etkisiyle olgunlaşma dönemini geçirir. Humusça zengin topraklarda yetiştirilen bitki için toprak analizi yapılarak gerekli kükürt ve gübre desteği sağlanır.
Üretim süreci, eylül ayının ilk haftalarında başlar. Dikim öncesinde, salep yumrularında görülebilen alternaria hastalığına karşı ilaçlı yıkama işlemi uygulanır. Önceden hazırlanan 1 metre genişliğindeki tahtalara, 25 cm aralıklı iki damlama hortumu hattı çekilir. Aralıklı damlama hortumlarının 5-8 cm yanlarına gelecek şekilde dikim işlemleri gerçekleştirilir. Dikim sonrasında haftada bir kez 2 saat süreyle sulama yapılır ve kış aylarında bitkinin direncini artırmak için toprağın üzeri çamur veya malçla kapatılır.
Mayıs sonu ve haziran ayının ilk haftalarında, 10-12 cm derinlikteki salep yumrularının sökümü yapılır. Bu sırada oluşan bir veya daha fazla sayıdaki yeni yumrular alınırken, "artık yumru" denilen ve daha önceki yıllardan kalan eski yumru, bir sonraki yıl ürün vermesini sağlamak amacıyla tekrar toprağa gömülür. Bu uygulama ile üretimde süreklilik sağlanmış olur. İşlem sonrası her hafta 2 saatlik sulamaya devam edilerek bir sonraki hasat dönemine hazırlık yapılır.
Toplanan salep yumruları, temiz su ile yıkandıktan sonra 80-100°C arasında ısıl işleme tabi tutulur ve kurumaya bırakılır. 10-15 gün kurutulan yumrular, ışık almayan, oda sıcaklığında, nem ve rutubet içermeyen bir ortamda depolanır. Son aşamada ise taş değirmenlerde öğütülerek paketlenir. Yüksek glukomannan değeri nedeniyle dondurma sanayiinde de tercih edilen Akdağmadeni Salebi, aynı zamanda sütle karıştırılarak da tüketilir. Bir litre kaynamış süte, 5 gram salep ve 80 gram toz şekerden oluşan harman eklenir ve yaklaşık 30 dakika karıştırılarak yoğun bir kıvam alması sağlanır. Damak tadına göre tarçın ilave edilebilen ürün, 0-5°C sıcaklıkta nemsiz ortamda muhafaza edilmelidir.
Geçmişi eskiye dayanan ve tüm üretim aşamaları ustalık becerisi gerektiren Akdağmadeni Salebi'nin, coğrafi işaret gereği tüm üretim işlemlerinin belirtilen coğrafi sınırlar içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.