Yozgatlı araştırmacı-yazar Hakkı Yurtlu, Yozgat merkeze bağlı Baltasarılar köyünün ismine ilişkin yıllardır dile getirilen yanlış bilgilere açıklık getirdi. Osmanlı arşiv kayıtları ve bölgenin tarihi yerleşim düzeni üzerine yaptığı araştırmaları paylaşan Yurtlu, köy adının odun kesmede kullanılan "Balta" ile hiçbir ilgisinin bulunmadığını söyledi. "Baltı" ismi, bölgede hüküm süren Moğol Beyi (ilhanlılar-Karatarlar), "Baltı Noyan"dan mütevellid olup, bir süre karargah kurduğu öz çevresine ( bugünkü Saray köyü) "Baltı Özü" ve sarayına da "Baltı Sarayı" adının verildiği, Saray Köyü" adının da buradan kaynaklandığı bilinmeketdir.
Baltı Nahiyesi: 56 Yerleşim Yerinin Bağlı Olduğu İdari Merkez
Yurtlu'nun aktardığı bilgilere göre, "Baltı", geçmişte Bozok Sancağı'nın merkez nahiyelerinden biri olup Çalatlı-Tayfur, Başnayayla/Başınayayla, Kuşcu, Pembecik ve Kızıltepe çevresindeki yaklaşık 56 yerleşim yerinin bağlı bulunduğu önemli bir idari merkez konumundaydı. Zaman içerisinde bu nahiye 1640'lı yıllarda lağv edilerek, bugünkü Yozgat merkez ilçesinin idari yapısına dönüştü" dedi..
Oğuzların Bozulus Kolundan Bozok'a Göç
Yurtlu, Oğuzların Bozulus koluna bağlı Türkmen topluluklarının Musul, Halep, Mardin ve Diyarbakır yörelerinden Bozok topraklarına göç ederek bölgeye yerleştiklerini belirtti. Sarılar Türkmen oymağının Mamalı ve Kızılkocalı aşiretleriyle akraba topluluklar olduğuna dikkat çeken Yurtlu, Türkiye genelinde "Sarılar" adını taşıyan yaklaşık yirmi yerleşim yerinin bulunduğunu ifade etti.
"Baltı Özü" Su Yolu ve İsmin Değişim Serüveni
Araştırmaya göre "Baltı" adı, sanıldığı gibi "balta" adlı kesici aletten değil, bölgede hüküm sürdüğü belirtilen Moğol beyi Baltı'nın isminden geliyor. Ayrıca Yozgat şehir merkezinden (Başıbüyülkü-Saray-Yerköy) geçerek Delice Irmağı'na ulaşan su yolunun da geçmişte "Baltı Özü" olarak anıldığı, zamanla "Yozgat Özü" veya "Yozgat Çayı" adıyla bilinmeye başlandığını kaydetti..
Baltısarılar ve Türkmensarılar: Aynı Kökten İki Kol
Yurtlu, Baltı Nahiyesi'nde eşzamanlı olarak farklı alanlara yerleşen Sarılar Türkmenlerinin ayırt edilebilmesi amacıyla "Baltısarılar" ve "Türkmensarılar" isimleriyle anıldığını, bu adlandırmanın hem yerleşim düzeni hem de hayvancılığa dayalı yaşam biçimiyle örtüştüğünü belirtti. Şefaatli ilçesinde bugün hâlâ "Sarılar" adıyla bilinen bir mevkiinin bulunmasının da bu tarihi geçmişi desteklediğini ifade etti.
Osmanlı dönemine ait kayıtlarda köyün adının "Baltı Sarılar" olarak geçtiğini belirten Hakkı Yurtlu, zaman içerisinde telaffuz ve yazım değişiklikleriyle ismin "Baltasarılar" şekline dönüştüğünü söyledi. Yurtlu, "Köyün adı, odun kesmeye yarayan balta aletiyle ilgili değildir. Bu yöndeki değerlendirmeler tarihi belgelerle örtüşmemektedir." ifadelerini kullandı.