1542'de Bozok'ta tımar sahibi, 1557-1558 yıllarında Kırşehir Sancak Beyi olan Çerkez Bey'in adını taşıyan türbe, 1587-1588'de inşa edilmiş. Kümbetli Cami'nin avlusundaki yapı, kare kaide üzerine sekizgen bir gövdeye sahip. İçten kubbeli, dıştan sivri külahlı mimarisiyle Osmanlı anıt mezarlarının ayakta kalan örneklerinden. 2005'te Kültür ve Turizm Bakanlığı yapıyı tescil ederek koruma altına almış.
İki medeniyetin izleri
Çayıralan'da yaşayan Süleyman Kandemir, bölgenin tarihçesine ilişkin önemli bilgiler veriyor. "1080'de Selçuklu'nun Anadolu'ya fethinden sonra kurulan ilk yerleşimlerden biri burası. Bir tarafta Selçuklu eseri var, diğer tarafta Osmanlı," diyor Kandemir. Türbenin alt katı mezar odası olarak kullanılmış, üst katı ise zamanla medreseye dönüştürülmüş.
Türbenin yanındaki Kubbeli Cami 1152 tarihini taşıyor. Son cemaat yerinde hareme giriş kapısı üzerindeki yazıt bunu gösteriyor. Anadolu Selçukluları döneminde yapılan cami, Selçukluların Anadolu'da inşa ettiği ilk 10 camiden biri olarak kayıtlarda yer alıyor.
Mimari özellikler
Çerkez Bey Türbesi taç kapılı ve mihrap kapılı olarak inşa edilmiş. Osmanlı usulünde yapılmış bir kümbet olan yapı, iki katlı. Alt katında mezar odası bulunurken, üst katta eğitim amaçlı mekanlar yer almış. Taş işçiliği ve süslemeleriyle dönemin mimari anlayışını yansıtan türbe, kare kaideye oturan sekizgen gövdesiyle estetik bir görünüm sunuyor.
Bakım sorunu
Faruk Demircan, türbeyi görmek için Adana'dan Çayıralan'a gelmiş. "Türbe kapalı, içini göremiyoruz. Bakımsız görünüyor," diye yakınıyor. Vatandaşlar kültürel mirasın korunması ve tanıtılması konusunda çaba gösterilmesini istiyor. Türbeye yurt içinden ve dışından ziyaretçiler geliyor ancak kapalı kapılar onları karşılıyor.
Çayıralan'da Çokradan Köyü Cami gibi başka tarihi yapılar da mevcut. İlçe, tarihi dokusuyla bölgenin kültür merkezlerinden biri konumunda.