İlçenin eski adı Karamağara idi. İsim 17 Şubat 1975 tarih ve 7-9461 sayılı kanunla Saraykent olarak değiştirildi. 2024 yılı verilerine göre ilçe nüfusu 11.369 olarak belirlendi. Bu nüfusun 5.665'i erkek, 5.704'ü kadından oluşuyor. Yozgat Saraykent ilçe merkezi il merkezine 71 kilometre uzaklıkta E-88 nolu devlet yolu üzerinde yer alıyor.
Tarihi Geçmiş ve Kuruluş
Türklerin Anadolu'ya yerleşmesi ile Türk boylarından Süleyman Paşazade Efendi ve kardeşi Sırrı Bey Saraykent sınırları içerisinde kalan Saraya-Avlular mevkiine gelerek çadırlarını kurdular. Hayvanlarını bu bölgede otlattılar.
Türk boyları Saraykent-Kadışehri yolunun beşinci kilometresinde bulunan mağaraları gördüler. İlçenin daha önce Karamağara adını aldığı bu mağaralarda kışı geçirdiler.
İlkbahar gelip havalar ısınınca sürülerini güneye doğru otlatırken şu anda ilçenin bulunduğu yere geldiler. İlçenin Mareşal Fevzi Çakmak Mahallesi'nin hemen kuzeyinde bulunan Yılanlı Tepe'nin eteklerini mekan tuttular.
Yılanlı Tepe mağaralarının içi geniş olduğundan kendilerini ve sürülerini dış etkenlerden korudular. Burada birkaç sene kaldılar. İlk olarak ilçenin kuzeydeki Büyük Cami ve Mareşal Fevzi Çakmak mahallelerinin bulunduğu yere yerleşerek Saraykent'in temellerini attılar.
Selçuklu Devleti yıkılıp Anadolu'da Türk Beylikleri kurulunca ilçe Eratna Beyliği sınırları içinde kaldı. Daha sonra bu beylik Osmanlı topraklarına katıldı.
Tapu kayıtları bölge köylerinin Çepni Karahisar Behrem Şah'a bağlı olduğunu gösteriyor. Karahisar Behrem Şah 1839 yılında ilçe olup Akdağmadeni bu ilçeye bağlandı. Saraykent de bu ilçeye bağlı bir köy oldu.
Akdağmadeni 1860 yılında ilçe olunca Karamağara bu ilçeye bağlı bir bucak haline geldi. İlçe 1876 yılında Karamağara'ya nakledildi ancak kısa bir zaman sonra ilçelik tekrar Akdağmadeni'ne devredildi.
Karamağara Haziran 1972 yılına kadar bucak iken bu tarihte çıkan bir kanunla Belediye teşkilatı kurularak kasaba oldu. 18 yıl kasaba olarak kaldıktan sonra 1990 yılında ilçe haline getirildi.
1970 Sel Felaketi
1970 yılında Karamağara'da büyük bir sel felaketi yaşandı. 5 kişi sel sularına kapılarak hayatını kaybetti. Mevsim harman mevsimi olduğundan köylünün çoğunluğunun mahsulünü sel götürdü.
Zamanın Cumhurbaşkanı İsmet İnönü Karamağara'ya gelerek konu ile bizzat ilgilendi. Köy halkının yaraları sarıldı. İş ve İşçi Bulma Kurumu tarafından felaketten zarar görenlere yurtdışına işçi gönderilmesinde öncelik tanındı. Çok sayıda kişi yurtdışına işçi olarak gitti.
Halen ilçede 500 aile çeşitli Avrupa ülkelerinde işçi olarak çalışmakta ve ülkeye döviz kazandırmaktadır. Halkın bir kısmı geçimini bununla temin etmekte büyük bir kısmı da tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır.
Saraykent'in en önemli tarihi yapılarından biri Çınçınlı Sultan Hanı. Tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan han Eski Han olarak da biliniyor.
1240-1241 yıllarında Valide Sultan Melike Mahperi Hatun tarafından yaptırıldı. Dikdörtgen planlı ve doğu-batı doğrultulu inşa edildi.
Horasan harçla moloz taş kullanılarak balıksırtı örülen duvarların üzeri kaplama taş. Mevcut duruma göre hanın birbirine bitişik tonozla örtülü dört mekândan oluştuğu anlaşılıyor.
Günümüzde büyük bölümü yıkılmış durumda. Binanın batı duvarı ortadan kalkmış. Günümüze kalabilen diğer beden duvarlarının kaplamaları sökülmüş, bu nedenle duvarlar incelmiş.
Yapının güneybatısında müştemilat kalıntıları görülüyor. Yapının içi tamamen moloz taşla dolu olduğundan içte tonoz örtülerinin nereye oturduğu tespit edilemiyor.
Sit alanı ilan edilmiş durumda. Üniversiteden gelen uzmanlar yapının çatı katı olduğunu, 3 kat olduğunu söylüyor. Aşağıda iki kat daha ve bozulmamış odalar olabileceği tahmin ediliyor.
Tarihi hamam kalıntıları da han yakınında bulunuyor. Mermer direklerin yattığı görülmüş. Geçmişte taşların sökülüp evlere ve camilere taşındığı bölge sakinleri tarafından aktarılıyor.
Ekonomik Yapı
İlçe nüfusunda yıllar itibariyle değişiklikler gözlemleniyor. 2019 yılında 12.486 olarak kaydedilen nüfus 2020 yılında 12.651'e yükseldi. 2021 yılında 12.462, 2022 yılında 11.966 olarak bildirildi.
2023 yılı itibarıyla 11.828'e geriledi. Nüfusun yaklaşık %45'i tarım, %40'ı hayvancılık ile geçimini sağlıyor. Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde işçi olanlar %10, kamu sektörü %5 oranında. İlçe merkezi Bozok platosu içerisinde yer alıyor. Deniz seviyesinden yüksekliği 1.149 metre. İlçeye bağlı 16 köy ve 3 belde bulunuyor.
İlçe merkezinde Karşıyaka Mahallesi, Yeni Mahalle, Saray Mahallesi, Büyük Camii Mahallesi, Fatih Sultan Mehmet Mahallesi ve Fevzi Çakmak Mahallesi olmak üzere 6 mahalle mevcut.