Konak, 19. yüzyılda gayrimüslim bir Osmanlı vatandaşı tarafından yaptırılmış ve daha sonra Nizamoğlu ailesi tarafından satın alınarak bu aileye mal edilmiş ve Nizamoğlu Konağı ismiyle tanınmaya başlamış. 1975 yılında Gayri Menkul Eski Eserler Yüksek Kurulu Başkanlığınca korunması gerekli eski eserler kapsamına alınarak tescil edildi.
Konağın Dönüşüm Süreci
1970'li yıllara kadar Nizamoğlu ailesi konakta oturdu. Bu dönemde bina bir süre Kız Sanat Okulu, bir dönem de Tekel Deposu olarak kullanıldı. 1979 yılında Kültür Bakanlığı tarafından kamulaştırılan konak, 1980 yılında başlayan restorasyon çalışmalarının ardından 1984 yılı sonunda tamamlanarak 1985 yılında müze olarak ziyarete açıldı.
Müzenin kurularak ziyarete açılmasında Yozgatlı Müze Memuru Arslan Torun'un büyük emeği bulunuyor. Torun, 1977 yılında Nevşehir Müzesi'nden Yozgat'a atanmasıyla Müze Memuru olarak çalışmalara başlamış ve müzenin çekirdeğini oluşturmuştur.
Mimari Özellikler
Nizamoğlu Konağı, büyük bir bahçe içerisinde dikdörtgen planlı ve iki katlı olarak inşa edilmiş. Meyilli bir arazide olması nedeniyle kuzey, güney ve batı cephelerinde kot farkları bulunuyor. Konağın doğu yönü Hititlerin başkenti Boğazköy'e giden yola yöneliktir.
Yapının duvarları ahşap karkas taşıyıcı sistem üzerine taş dolguludur ve bağdadi sıvalıdır. Zemin katta kısmen taş duvarlı, kalan bütün kısımları ahşap olan binada üzeri ahşap alaturka kiremitli kırma çatı ile örtülmüştür.
Üst katta kuzey-güney doğrultusunda kareye yakın dikdörtgen bir sofa ve onun iki yanına simetrik olarak yerleştirilmiş odalar bulunuyor. Sofanın ucunda günümüzde camekânla çevrilmiş ve iki oda haline getirilmiş bir eyvan ve balkon yer alıyor.
Tavan Süslemeleri ve Resimler
Konağın en dikkat çekici özellikleri arasında ikinci katta bulunan iki odanın tavan süslemeleri yer alıyor. Boyaları ve nakışları orijinal olan odaların tavanları tamamen el işçiliği ile halı gibi süslenmiş.
Birinci odanın tavan eteğindeki resimlerde konu zenginliği göze çarpıyor. Hz. Süleyman'ın adaleti, Hz. İsa'nın ateş içinde görülmesi, Napolyon'un savaşları, Yozgat yangını gibi konular işlenmiş. Resimlerin yapıldığı 1871 tarihi, tavanın güney eteğindeki kompozisyon içerisinde belirtilmiş.
İkinci odada ise daha çok doğa ve masal ile ilgili resimler dikkat çekiyor. Resimlerde bol ağaçlı deniz kıyılarında fesli çoban ile hayvanları, denizde tekneler, kıyı şehri, ağaçlı koylar ve köy sahnelerine yer verilmiş.
Konaktaki resimler arasında hayvanlar, avcılar, ağaçlar ve manzara tasvirleri bulunuyor. Ayrıca savaş ve Tevrat'tan alınmış dinsel sahneler ile kutsal olaylar da tasvir edilmiş. Bu resimlerin varlığı, konakta daha önce yaşayanların Hıristiyan olduğu izlenimini veriyor.
Müze Koleksiyonu
Günümüzde müzede toplam 10 salonda eserler sergileniyor. Alt katta dört salonda Yozgat ve ilçelerinde ortaya çıkarılan arkeolojik eserler yer alıyor. Üst katlarda ise Türk-İslam medeniyetinin etnografik eserleri bulunuyor.
Zemin katında etnografik eserler, yöresel kadın ve erkek giysileri, el yazmaları, eski telefon santralleri ve manyetolu telefonlar sergileniyor. Müzenin ikinci katında günlük kullanım eşyaları, bakır kap kacaklar ve mutfak eşyalarına yer verilmiş. Ayrıca yayla yaşamını yansıtan bir çadır da bulunuyor.
Bahçe kısmında Yozgat ve ilçelerinden gelmiş taş eserler sergileniyor. Müzede 990 adedi teşhirde olmak üzere toplam 4000 eser bulunuyor. Arkeolojik eserler arasında Çadırhöyük, Cemallı Höyük, Alişar Höyük ve Mercimektepe Höyük ile Kerkenes Dağı antik kentinde ortaya çıkarılan eserler yer alıyor.
En önemli eserler arasında Demeter heykeli ve pişmiş topraktan yapılmış lahitler bulunuyor. Silahlar odasında 18. ve 19. yüzyılda kullanılmış subay kuluçkası, kamalar, hançerler, kılıçlar ve çeşitli malzemeler sergileniyor.