Çocukların dijital dünyada karşı karşıya kaldığı riskler uzun süredir tartışma konusu. Sosyal medya, çevrim içi oyunlar ve kontrolsüz içerikler, özellikle 18 yaş altındaki kullanıcılar için ciddi güvenlik ve gelişim sorunlarını beraberinde getiriyor. Bu tablo karşısında Meclis İnsan Hakları İnceleme Komisyonu Çocuk Alt Komisyonu önemli bir adım attı. Hazırlanan kapsamlı taslak rapor, çocukların dijital ortamlarda daha güvenli bir şekilde var olabilmesi için dikkat çekici öneriler sunuyor. Raporda öne çıkan başlıklardan biri ise 18 yaş altındakilere özel “çocuk hattı” uygulaması. Bunun yanı sıra gece internet kısıtlaması, oyun denetimi ve yerli dijital platformların teşvik edilmesi gibi pek çok düzenleme masada. Rapor, yalnızca teknik önlemleri değil, eğitimden sosyal hayata uzanan geniş bir çerçeveyi ele alıyor.
Dijital dünyada çocuklar için kapsamlı yol haritası
“Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler” başlığını taşıyan taslak rapor, 204 sayfa ve 6 bölümden oluşuyor. Metin boyunca ortak vurgu net: Çocukların dijital güvenliği, tek başına bir ebeveyn sorumluluğu değil; kamu, özel sektör ve toplumun tüm paydaşlarını ilgilendiren yapısal bir mesele. Raporda eğitim, sağlık, adalet ve sosyal yaşam alanlarında yeni düzenlemelere ihtiyaç olduğu açıkça ifade ediliyor.
Özellikle yerli ve milli platformların geliştirilmesi, çocukların kendilerini ifade edebilecekleri daha güvenli dijital alanlar oluşturulması açısından önemli görülüyor. Kamu-özel sektör iş birliğiyle AR-GE destek programlarının hayata geçirilmesi, etik değerlere uygun, denetlenebilir ve çocuk dostu dijital ortamların önünü açmayı hedefliyor. Bu yaklaşım, yalnızca yasaklayıcı değil, aynı zamanda koruyucu ve yönlendirici bir dijital ekosistem kurulmasını amaçlıyor.
18 yaş altına özel “çocuk hattı” ve SIM kart düzenlemesi
Raporda en dikkat çeken önerilerden biri, 18 yaşına kadar çocuklara özel “çocuk hattı” benzeri SIM kart uygulamasının hayata geçirilmesi. Bu sistemle birlikte çocukların kullandığı mobil hatlar, yaşlarına uygun içerik ve erişim kurallarıyla sınırlandırılabilecek. Böylece zararlı sitelere, uygunsuz uygulamalara ve riskli iletişim kanallarına erişimin daha baştan kontrol altına alınması hedefleniyor.
Çocuk hattı uygulaması, ailelerin denetim yükünü hafifletmeyi de amaçlıyor. Teknik altyapı sayesinde filtreleme ve yaşa uygun kullanım, operatör düzeyinde sağlanabilecek. Raporda, bu tür düzenlemelerin çocukların dijital dünyayla daha sağlıklı bir ilişki kurmasına katkı sunacağı vurgulanıyor. Aynı zamanda sosyal medya platformlarında içerik yükleyen kullanıcıların, paylaşımlarının hangi yaş grubuna hitap ettiğini belirtmesinin zorunlu hale gelmesi de öneriler arasında yer alıyor.
Oyun denetimi, gece internet kısıtlaması ve yeni kurallar
Taslak raporda çevrim içi oyunlar ve gece internet kullanımı ayrı bir başlık altında ele alınıyor. Öneriye göre, 18 yaş altındaki çocukların mobil cihazlar üzerinden sağlanan internet erişimi, 22.00 ile 06.00 saatleri arasında sınırlandırılacak ya da yavaşlatılacak. Bu düzenlemenin, uyku düzeni ve ekran bağımlılığıyla mücadelede etkili olması bekleniyor. Dijital hizmet sunucularının da yaş doğrulama sistemleriyle entegre çalışacak altyapıyı kurması öngörülüyor.
Öte yandan çocuklara yönelik oyun içerikleri için bağımsız bir oyun değerlendirme jüri sistemi kurulması planlanıyor. Bu jüri, oyunları denetleyecek ve zararlı unsurlara karşı filtre görevi görecek. Sanal bahis, kumar, yasaklı madde kullanımını özendiren reklamlar ile ödül sandığı ve rastgele kazanım gibi mekanizmaların çocuk oyunlarında yer alması yasaklanacak. Ayrıca dijital ortamlarda fenomen haline gelen çocuklar için özel koruma hükümleri içeren yeni bir mevzuat hazırlanması da raporun dikkat çeken başlıkları arasında.
