Türk dil tarihinin en önemli isimlerinden Kaşgarlı Mahmut, Üsküdar’da yaşanan sokak adı tartışmasının ardından yeniden gündeme geldi. “Kaşgarlı Mahmud Sokak”ın adının değiştirildiği yönündeki iddialar kamuoyunda merak uyandırırken, Üsküdar Belediyesi konuyla ilgili açıklama yaptı. Peki Kaşgarlı Mahmut kimdir, Divânu Lügati’t-Türk nedir ve Türk tarihi açısından neden önemlidir?
Türk dili ve kültür tarihinin öne çıkan isimlerinden Kaşgarlı Mahmut, İstanbul Üsküdar’da yaşanan sokak adı tartışmasıyla yeniden gündemin merkezine geldi.
Kısıklı Mahallesi’nde bulunan Kaşgarlı Mahmud Sokak hakkında ortaya atılan isim değişikliği iddiası sosyal medyada ve kamuoyunda tartışılırken, Üsküdar Belediyesi konuya ilişkin açıklama yaptı. Tartışmanın ardından binlerce kişi Kaşgarlı Mahmut’un hayatını, eserini ve Türk dili açısından taşıdığı önemi araştırmaya başladı.
Kaşgarlı Mahmut Sokak’ın Adı Değiştirildi mi?
Tartışmanın merkezinde, Üsküdar Kısıklı Mahallesi'nde bulunan Kaşgarlı Mahmud Sokak yer aldı.
Sokağın adının “İyiniyet Sokağı” olarak değiştirildiği yönündeki iddiaların gündeme gelmesi üzerine Üsküdar Belediyesi açıklama yaptı.
Belediyenin açıklamasına göre söz konusu işlem, Kaşgarlı Mahmud Sokak'ın isminin tamamen kaldırılması şeklinde gerçekleşmedi. Bölgede daha önce “T” şeklinde devam eden sokak yapısının Mekânsal Adres Kayıt Sistemi (MAKS) standartlarına uygun hale getirilmesi amacıyla yeni bir düzenleme yapıldı.
Bu düzenlemeyle ayrılan yeni sokak bölümüne “İyiniyet Sokağı” adı verildi. Kararın ise Üsküdar Belediye Meclisi'nin 4 Eylül 2025 tarihli ve 64 sayılı oybirliği kararıyla alındığı belirtildi.
Belediye, mevcut Kaşgarlı Mahmud Sokak isminin korunduğunu açıkladı.
Kaşgarlı Mahmut Kimdir?
Kaşgarlı Mahmut, 11. yüzyılda yaşamış Türk dil bilgini, sözlük yazarı ve kültür tarihinin önemli isimlerinden biridir.
Türk dünyasının farklı bölgelerini dolaşan Kaşgarlı Mahmut, çeşitli Türk boylarının kullandığı kelimeleri ve dil özelliklerini derledi. Bu çalışmalarını daha sonra Divânu Lügati’t-Türk adlı eserinde bir araya getirdi.
Kaşgarlı Mahmut’un çalışmaları, dönemin Türkçesinin anlaşılması açısından günümüzde de önemli bir kaynak niteliği taşıyor.
Divânu Lügati’t-Türk Nedir?
Kaşgarlı Mahmut’un en tanınmış eseri olan Divânu Lügati’t-Türk, 11. yüzyılda hazırlanan kapsamlı bir Türkçe sözlük olarak biliniyor.
Eserde Türkçe kelimelerin Arapça karşılıklarının yanı sıra dönemin Türk topluluklarının yaşamına ilişkin çeşitli bilgiler de bulunuyor.
Kaşgarlı Mahmut, kelimeleri açıklarken atasözlerinden, deyimlerden ve şiir örneklerinden de yararlandı. Böylece eser yalnızca bir sözlük olmaktan çıkarak dönemin Türk dili ve kültürüne ışık tutan önemli bir kaynak haline geldi.
Kaşgarlı Mahmut’un Haritası Neyi Gösteriyor?
Divânu Lügati’t-Türk’ün dikkat çeken özelliklerinden biri de içerisinde yer alan Türk dünyası haritası.
Kaşgarlı Mahmut, eserinde Türk boylarının yaşadığı coğrafyalara ilişkin bilgilere de yer verdi. Harita, dönemin Türk dünyasına ilişkin coğrafi anlayışın ortaya konulması açısından önem taşıyor.
Bu nedenle Divânu Lügati’t-Türk, Türk dili çalışmalarının yanı sıra tarih ve coğrafya araştırmaları açısından da değerli bir eser olarak görülüyor.
Kaşgarlı Mahmut Neden Önemli?
Kaşgarlı Mahmut’u önemli kılan en temel unsur, 11. yüzyıldaki Türk dilinin farklı kullanım biçimlerini kayıt altına almasıdır.
Türk boylarının kullandığı kelimeleri araştıran Kaşgarlı Mahmut, bunları anlamları ve çeşitli örneklerle birlikte eserine aktardı. Atasözleri, deyimler ve şiirlerden yaptığı aktarımlar sayesinde dönemin sosyal ve kültürel hayatına ilişkin bilgiler de günümüze ulaştı.
Bu yönüyle Kaşgarlı Mahmut, Türk dilinin geçmişten günümüze taşınmasında önemli rol oynayan isimlerden biri olarak kabul ediliyor.
Kaşgarlı Mahmut Neden Gündemde?
Kaşgarlı Mahmut’un son dönemde yeniden gündeme gelmesinin nedeni, Üsküdar’daki sokak adı tartışması oldu.
Kaşgarlı Mahmud Sokak’ın isminin değiştirildiği yönündeki iddialar üzerine Üsküdar Belediyesi açıklama yaparak isim değişikliğinin söz konusu olmadığını bildirdi.
Belediyenin açıklamasına göre yapılan işlem, mevcut sokağın teknik olarak yeniden düzenlenmesi ve ayrılan yeni bölümün “İyiniyet Sokağı” olarak adlandırılmasıyla ilgiliydi.
Yaşanan tartışma, Türkiye’nin en önemli dil bilginlerinden biri olan Kaşgarlı Mahmut’un yeniden araştırılmasına da yol açtı.
Kaşgarlı Mahmut’un Eseri Bugün Neden Hala Önemli?
Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen Divânu Lügati’t-Türk, Türk dili ve kültürünün geçmişini anlamak isteyen araştırmacılar için önemli eserlerden biri olmayı sürdürüyor.
Eserde yer alan kelimeler, atasözleri, deyimler, şiirler ve coğrafi bilgiler, 11. yüzyıl Türk dünyasının dil ve kültür yapısına ilişkin önemli ipuçları sunuyor.
