Nasreddin Hoca’ya atfedilen anlatılar, yüzyıllar boyunca sözlü ve yazılı kültür yoluyla günümüze ulaşmıştır. Nasreddin Hoca’nın 1208 yılında Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine bağlı Hortu Köyü’nde doğduğu kabul edilmektedir. İlk eğitimini babası Şemsüddin Baba’dan alan Hoca, daha sonra Sivrihisar ve Konya’daki medreselerde öğrenim görmüştür.
Eğitim sürecinin ardından köyünde ve çevresinde imamlık ve vaizlik yapan Nasreddin Hoca, ilmini ilerletmek amacıyla Akşehir’e gitmiştir. Burada dönemin önde gelen alimlerinden ders almıştır.
Üstlendiği Görevler
Öğrenimini tamamladıktan sonra bir süre Akşehir’de yaşayan Nasreddin Hoca, Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde;
-
Hocalık
-
Katiplik
-
Müderrislik
-
Kadılık
-
Mahkemelerde bilirkişilik
gibi görevlerde bulunmuştur.
Vefatı ve Mezarı
Nasreddin Hoca’nın 1284 yılında Akşehir’de vefat ettiği ve Akşehir’de bulunan türbesine defnedildiği rivayet edilmektedir. Türbe, günümüzde ziyaret edilen tarihi yapılar arasında yer almaktadır.
Türk ve İslam Dünyasındaki Yeri
Nasreddin Hoca, yalnızca Anadolu’da değil, Türk ve İslam dünyasının farklı bölgelerinde de tanınmaktadır. Azerbaycan’da “Molla Nasreddin”, Kazakistan’da “Koja Nasreddin”, Özbekistan’da ise “Nasreddin Efendi” adıyla bilinmektedir.
İlk Yazılı Kaynaklar
Nasreddin Hoca’ya ait fıkraların yazılı olarak yer aldığı en eski kaynak, 1480 yılında tamamlanan Saltukname adlı eserdir. Bu eserde 43 fıkra bulunmaktadır. Daha sonraki derlemelerde fıkra sayısı artmış, 20. yüzyılda yapılan çalışmalarda yüzlerce fıkra tespit edilmiştir.
UNESCO Kararı ve Etkinlikler
UNESCO, 1996 yılını “Nasreddin Hoca Yılı” ilan etmiştir. Bu kapsamda Türkiye’de ve farklı ülkelerde çeşitli kültürel etkinlikler ve akademik çalışmalar düzenlenmiştir.
Her yıl 3–10 Haziran tarihleri arasında Akşehir’de Nasreddin Hoca Şenlikleri gerçekleştirilmektedir.
Bilinen Fıkralar
Nasreddin Hoca’ya atfedilen en bilinen fıkralar arasında;
-
Parayı veren düdüğü çalar
-
Ye kürküm ye
-
Kazan doğurdu
-
Göle yoğurt mayalama
-
Eşeğe ters binme
yer almaktadır. Bu anlatılar farklı dillere çevrilmiş ve çeşitli kaynaklarda yayımlanmıştır.
