Türkiye genelinde çalışma hayatını sürdüren ve emeklilik hayali kuran milyonlarca kişi, Sosyal Güvenlik Kurumu üzerinden yansıyan son gelişmeleri anbean takip ediyor. Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) sorununun çözüme kavuşturulmasıyla birlikte, bu geniş kapsamlı düzenlemenin dışında kalan çalışanlar hak arayışlarını sürdürüyor. Özellikle sigorta girişi 1999 ile 2008 yılları arasına denk gelen kesim, mevcut sistemdeki prim gün sayısı ve yaş kriterlerinin dönemlere göre farklılık göstermesi nedeniyle şartların yeniden düzenlenmesini talep ediyor. Uzun süredir kamuoyunun ve sivil toplum kuruluşlarının gündemini meşgul eden kademeli emeklilik beklentisi, çalışma hayatının en çok konuşulan başlıkları arasındaki yerini koruyor.
2000 SONRASI SİGORTALILAR İÇİN YENİ BİR DÜZENLEME VAR MI?
Emeklilikte Yaşa Takılanlar yasasından tarih farkıyla faydalanamayan ve sigorta tescili 8 Eylül 1999 tarihinden sonra yapılan çalışanlar, yaş şartlarının esnetilmesi yönündeki taleplerini sıklıkla dile getiriyor. Mevcut mevzuattaki 58 ile 60 yaş sınırının çalışanları zorladığını belirten vatandaşlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan çeşitli kanun tekliflerinin yasalaşmasını umut ediyor. Belirli bir yaş ve prim gününe ulaşıldığında kısmi olarak çalışma hayatını noktalama imkanı sunan kademeli emeklilik sistemi için ise an itibarıyla 2000 yılı sonrasını kapsayan ve resmiyet kazanmış yeni bir çalışma bulunmuyor.
BAKAN IŞIKHAN'DAN EMEKLİLİK SİSTEMİ AÇIKLAMASI
Sistemin geleceği, mevcut durumu ve olası yasal değişiklikler hakkında en net ifadeler geçtiğimiz aylarda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan tarafından kullanıldı. Sürecin işleyişine dair yetkili ağızdan yapılan değerlendirmelerde Bakan Işıkhan, "Emeklilik sisteminde bir değişiklik planlamıyoruz. Emekli olabilmek için gereken prim ve yıl şartlar devam edecek." şeklinde konuştu.
MEVCUT SİSTEMDE KİMLER ERKEN EMEKLİ OLABİLİYOR?
Standart yaş sınırını beklemeden sosyal güvenceyle emekli olabilmek, Türkiye'deki mevcut kanunlar dahilinde sadece belirli şartları taşıyan gruplar için mümkün olabiliyor. 8 Eylül 1999 öncesinde sigorta kaydı bulunan EYT'li grupta yer alan kadınlar 20 yıl sigortalılık ve 5.000 prim günüyle, erkekler ise 25 yıl sigortalılık ve 5.975 prim günüyle yaş şartı aranmaksızın emeklilik hakkı kazanıyor.
SAĞLIK DURUMU VE YIPRANMA PAYI İLE EMEKLİLİK DETAYLARI
Çalışma hayatında sağlık sorunları yaşayanlar için de sistemde özel haklar barındırılıyor. Yüzde 40 ve üzeri engelli raporuna sahip bireyler, vergi indirimi alarak yaş şartını beklemeden emekli olabiliyor. Bu noktada engellilik oranı arttıkça talep edilen prim gün sayısı düşüyor. Yüzde 60 ve üzerinde orana sahip olanlar 15 yıl ve 3.960 günle emekli olabilirken, bu süre yüzde 40 ila 49 bandındaki bireyler için 18 yıl ve 4.680 güne çıkıyor. Ayrıca iş kazası veya meslek hastalığı gibi talihsiz nedenlerle iş gücünün en az yüzde 60'ını kaybedenler, 10 yıllık sigortalılık geçmişi ve 1.800 prim günüyle malulen emekliliğe ayrılabiliyor.
Sistemde dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise ağır ve riskli iş kolları. Madencilik faaliyeti yürüten işçiler, basın mensupları ve askeri personeller gibi gruplara fiili hizmet süresi zammı uygulanarak yıpranma payı üzerinden erken emeklilik yolu açılıyor. Son olarak kadın çalışanlar doğum yaptıkları her çocuk için iki yıla kadar borçlanma yapıp süreci öne çekebilirken, erkek çalışanlar askerlikte geçirdikleri süreyi borçlanarak sigorta başlangıç tarihlerini geriye taşıma imkanından faydalanabiliyor.
