Kanada'da yaşayan 28 yaşındaki Ashley Sukru, 14 yaşındayken lisede bir arkadaşının uyarısıyla saçındaki ilk beyaz telleri fark etti. Bu durum, sonraki yıllarda kendi görünüşüne ilişkin bakış açısını derinden etkiledi.
Sukru, o dönemi şöyle anlattı: "İlk tepkim, 'Hayır, saçım beyazlayamaz çünkü daha 14 yaşındayım' oldu. Öğle arasında eve gidip saçımı incelediğimini ve daha fazla beyaz tel görünce utandığımı hatırlıyorum."
Genetik Faktör Belirleyici
Uzmanlar, saçların ne zaman beyazlayacağında en belirleyici faktörün genetik olduğunu belirtiyor. Ashley Sukru'nun durumunda da bu faktör öne çıkıyor. Annesinin saçları 14 yaşında, anneannesi ise 17 yaşında beyazlamaya başlamış.
Doktorlar, gittikçe artan sayıda gencin 20'li ve 30'lu yaşlarında saçlarının beyazlamasından endişe ederek muayenehaneye geldiğini bildirdi. Kafkas ırkından bireylerde 35 yaş, saç beyazlaması için bir eşik temsil ediyor.
Asya ve Afrika kökenli insanlarda ise bu süreç ortalama olarak 10 yıl daha sonra başlıyor. Bu yaşlardan önce beyazlayan saçlar, tıbben erken beyazlama olarak değerlendiriliyor.
Melanosit Hücreleri ve Yaşlanma
İngiltere'den Dr. Sermed Mezher, "Bu eşikler sayesinde ne zaman diğer faktörlere bakmamız gerektiğini ya da ne zaman normal yaşlanma olarak değerlendirmemiz gerektiğini anlıyoruz" dedi.
Yeni saç telleri derideki foliküllerden ortaya çıkıyor. Pigment üreten melanosit hücreleri de bu bölgelerde bulunuyor. Melanositler, siyah saçtan sorumlu ömelanin ve sarı-kızıl saçtan sorumlu feomelanin olmak üzere iki tip melanin pigmenti üretiyor.
New York Üniversitesi'nden bir ekibin hücre yaşlanmasına ilişkin çalışması, saçların renginden sorumlu melanositlerin yaşlanma sırasında görevlerini yapmayı bıraktıklarını ortaya çıkardı. Sürekli uzayan ve yenilenen saç telleri, pigment üretilmediği durumda beyazlamaya başlıyor.
B12 Vitamini ve Bakır Eksikliği
ABD ve Brezilya'dan bilim insanları, deri ve saç rengini belirleyen kök hücrelerin yoğun stres altında hasar görebildiğini belirledi. Erken beyazlamanın dengesiz ya da yetersiz beslenmeyle de ilişkili olabileceği değerlendiriliyor.
D ve B12 vitaminlerinin eksikliği, bakır, demir, çinko ve düşük folik asit, erken beyazlamayı getiren etkenler arasında yer alıyor. Özellikle B12 seviyesinin önemli rol oynayabileceği düşünülüyor.
Kobalamin olarak da bilinen B12 vitamini, vücuda oksijen taşıyan sağlıklı alyuvarların üretilmesinde önemli rol oynuyor. Saç folikülleri de bunlar arasında. Pigment üretimi için foliküllere oksijen tedariği kritik önemde.
"B12 Eksikliği İlk Şüphelenilecek Faktör"
Dr. Mezher, B12 eksikliğinin özellikle vegan beslenen kişilerde görülebileceğini belirtti: "B12 asıl olarak hayvansal ürünlerden geliyor. Eğer bütünüyle vegan beslenen birisinden bahsediyorsak ve dengeli beslenme için destekleyici ürünler kullanmıyorsa, şüpheleneceğim ilk faktör B12 düzeyi olur."
Bakır da melanin üretimine destek olan tirozinaz enzimini aktive ederek bu süreçte rol oynuyor. Kabuklu deniz ürünleri, susam tohumu, koyu yapraklı yeşillikler, sığır eti ve koyun ciğeri, önemli bakır kaynakları arasında.
Ağır Metaller ve Sanayi Etkisi
Marlowe, "Eğer doğru bir dozda alınmazsa aynanda bakır yetersizliği de görülebilir. Çinko katkısı almak istiyorsanız bunu bakırla birlikte almanız faydalı olabilir" dedi. Fazla demir ve fazla C vitamini de bakır düzeylerini düşürebiliyor.
Doktorlar, mineral eksikliklerinden kaynaklanan erken beyazlamaya başka bulguların eşlik edeceğini söylüyor. Dr. Mezher, "Söz konusu bakır eksikliğiyse, kilo alımı, saçların cılızlaşması ve ciltte kızarıklıklar da görülebilir. Yorgunluk hissi, bitkinlik ve soğuğa toleransın düşük olması, yine bulgular arasında" dedi.
Minerallerin emilimini engelleyen bir faktör de ağır metaller. Kanda fazla miktarda bulunmaları durumunda, saçta erken beyazlamada rol oynayabiliyorlar. Marlowe'un kendi kan testlerinde kurşun ve kadmiyum olması gereken değerlerden fazla çıkmış.
Sanayileşmenin etkileri arasında, ağır metallere daha çok maruz kalmak da yer alıyor. Gıdalarda bulunabileceği gibi solunan havadan da ağır metal alınabiliyor. Örneğin bazı balıklarda cıva oranı daha yüksek.
Geri Dönüşüm Mümkün mü?
Columbia Üniversitesi'nin bir çalışmasına göre, stresin azalması halinde yeni çıkan saç tellerinin doğal rengine tekrar kavuşması mümkün. Doktorlar aynı değişimin beslenme yetersizlikleri kaynaklı beyazlamada da geçerli olabileceğini söylüyor. Dr. Mezher, "Eğer genetik faktörden kaynaklıysa, büyük çoğunluk için bu geri döndürülemez" dedi. Mineral eksikliklerinin gıdalardan karşılanması öneriliyor, ancak mümkün olmadığı durumlarda gıda takviyeleri de alınabilir.
Uzmanlar, takviyelere ve diyet değişikliklerine başvurmadan önce mutlaka kan testi yaptırılmasını tavsiye ediyor. Dr. Mezher, "Eğer B12'nin eksik olduğunu tespit eder ve bunu tamamlarsak, saçtaki pigmentler kesinlikle geri döndürülebilir. Aynısı bakır, D vitamini ve tiroid için de geçerli" dedi.
Antioksidanlar ve Yaşam Tarzı
Saç rengi eski koyuluğuna döndürülemese bile, çoğu durumda beyazlama azaltılabiliyor ya da durdurulabiliyor. Marlowe, beslenme düzenini değiştirdikten ve ağır metal içerdiği bilinen gıdalardan uzak durduktan sonra saçındaki beyazlamada yavaşlama tespit etmiş.
Meyve ve sebzelerdeki antioksidanlar da bu noktada yardımcı olabiliyor. Oksidatif stresin azaltılması, DNA hasarını ve saç dökülmesi ile erken beyazlama gibi stres etkilerini azaltabiliyor. Sigara içmek, psikolojik stres, fazla alkol tüketimi ve kirliliğin fazla olduğu bölgelerde yaşamak, oksidatif stresi artırıyor.
Sosyal Medyada Normalleştirme Çabası
Ashley Sukru 2020 yılında 23 yaşındayken saçını boyamayı bıraktı. Öncelikli nedenin genetik kodlar olduğunu ve diyetin buna etkisinin olmadığını belirten Sukru, bakış açısının değiştiğini anlattı.
Sukru, gümüş saçlarının artık kimliğinin bir parçası olduğunu ifade etti. İnternette bir grup gençle birlikte güzellik ve yaşlanmaya ilişkin yerleşik kalıpları kırmaya çalıştığını söyledi.
Sukru, "TikTok ve Instagram'da paylaşım yapmaya başlayınca birçok kadının benim yaşlarımda benzer şeyleri yaşadığını fark ettim. Umarım kadınların beyaz saçları kabul etmesine ilham olabilirim. 'Beyaz saç çirkindir, yaşlılıktır' demek yerine, 'Hayır, beyaz saç bir duruşu ve sizin özgün benliğinizi temsil eder' denmesini özendirmeyi umuyorum" dedi.
