Sosyal güvenlik sisteminde haksız kazanç ve usulsüz emeklilik girişimlerini engellemek amacıyla yürütülen teftişler, son dönemde binlerce dosyanın yeniden açılmasına yol açtı. Kurum bünyesinde devreye alınan gelişmiş algoritmalar sayesinde geçmiş yıllara ait prim hareketleri mercek altına alınırken, denetmenlerin ulaştığı bulgular kimi zaman paravan şirketlerde alın teri döken çalışanların da mağduriyet yaşamasına neden oluyor.
E-DEVLET HİZMET DÖKÜMÜNDEKİ K, S VE Ş KODLARI NE ANLAMA GELİYOR?
Vatandaşların kendi sigorta geçmişlerindeki şüpheli durumları önceden fark edebilmesi için dijital kayıtları düzenli takip etmesi büyük önem taşıyor. MAK Haber yayınında gelişmeleri değerlendiren SGK Uzmanı Dilek Ete, hizmet döküm cetvelinin sol sütunundaki 4A veya 4B ibarelerinin yanına eklenen özel işaretlerin hayati bir alarm verdiğini dile getirdi. Ete, sistemdeki simgelerin anlamını ve izlenmesi gereken yöntemi şu sözlerle özetledi:
"E-devlete gireceksiniz, barkotlu hizmet dökümünüzü alacaksınız. Sadece e-devlette hizmet dökümü değil, bu dökümü aldığınızda en sol tarafta yani önünüze ekranı koyduğunuzda sol tarafta 4A yazar, 4B yazar. Onların yanında K harfi varsa kontrollü demek, S harfi varsa sahte demek, Ş harfi varsa şüpheli demek. Bu harfleri görüyorsanız bilin ki denetmenin önünde sizin dosyanız ve sizi inceliyor."
FİİLEN ÇALIŞANLAR DA TOPLU İPTAL KARARLARIYLA KARŞI KARŞIYA KALIYOR
Müfettişlerin sahte iş yerlerine yönelik yürüttüğü incelemeler, çalışanlar arasında ayrım gözetilmesini zorlaştırabiliyor. Nitekim Adana'da Ocak ayında emekliliğe hak kazanan bir yurttaş, çalıştığı şirketin vergi kaçırdığı ve sahte sigortalı gösterdiği gerekçesiyle 1.027 günlük priminin silindiğini öğrendi. Kendisine ödenen 137 bin liralık aylık tutarı yasal faiziyle 158 bin lira olarak geri talep edilen vatandaş, duruma itiraz etse de bürokratik engellerle yüzleşti.
Müfettişlerin yoğunluk sebebiyle iş yerindeki tüm personeli tek tek dinleme şansı bulamadığını vurgulayan Dilek Ete, denetim mekanizmasındaki boşluklara ve toplu kararların doğurduğu risklere dikkat çekti:
"Bu denetimlerin sonucunda bazıları gerçekten çalışmamış. Fiilen çalışmamış, sadece parasını vermiş oraya. O kişilerin emekliliğinde kalkıp bir hak arayışına girmek ve bunun sonucunda bir şey elde etmek çok zor. Ama gerçekten fiilen çalışanların da iptali oldu... Denetmen bir ihbar alıyor ya da bu denetimlerde bakıyor firmada 100 kişi çalışıyor ama SGK'ya hiç prim yatmamış. SGK neden daha önce denetlemedi? Burada SGK denetim görevini yerine getirmedi bana göre."
Ete, teftiş esnasında yaşanan tanıklık süreçlerini ise şu ifadelerle aktardı:
"Denetmen geldiğinde birisi 'Ben burada Ayşe'yi görmedim, Makbule burada çalışmıyor' dediğinde denetmen 100 kişiyle görüşecek değil. Hepsini sildi. 'Gidin mahkemede kendinizi ispat edin' dedi. Ama eğer o denetmen sizi çağırmadan bizim gibi bu işi yapanlarla birlikte hareket etseniz ve gerçekten çalıştığınızı ispat edecek donelerle gitseniz denetmen sizi dinliyor ve ona göre raporunu düzenliyor."
İNCELEME KESİNLEŞMEDEN KANITLARLA BAŞVURMAK ŞART
Emekliliği geçersiz sayılan kişilerden yalnızca aldıkları maaşlar değil, tedavi harcamaları ile bayram ikramiyeleri de yasal faiziyle geri tahsil ediliyor. Bu sebeple e-Devlet ekranında riskli harfleri gören kişilerin tebligat gelmesini beklemeden harekete geçmesi öneriliyor:
"Gideceksiniz, illa sizi çağırmalarına gerek yok. 'Ben emekliyim veya emeklilik dönemim geldi, e-Devlet'e girdim K, S, Ş harfi var. Öğrendim ki dosyam sizdeymiş, ben orada gerçekten fiilen çalıştım' diyerek kanıtlayıcı bilgilerle gitmeniz lazım. Ama bunlar yoksa, sadece parasını verip kendinizi sigortalı gösterdiyseniz artık ispat edebileceğiniz hiçbir şey yok. Davaya da gitseniz kaybedersiniz, üstüne vekalet ücreti ödersiniz... Çünkü yapay zekayla çalışıyor SGK, çok kolay tespit ediyorlar."
TARIM SİGORTASINDAKİ USULSÜZ DOSYALAR SIRADA BEKLETİLİYOR
Usulsüz bildirimlerin yalnızca ticari işletmelerle sınırlı kalmadığını, tarım sektöründe de benzer yöntemlere başvurulduğunu ifade eden Dilek Ete, büyükşehirlerin merkezi semtlerinde yaşayıp Ek-5 Tarım Sigortası başlatan kişilerin mercek altına alınacağını bildirdi. Ete, tarımsal üretimle bağı bulunmayan kayıtlar hakkındaki tespitlerini şöyle aktardı:
"Ek-5 tarım o kadar tehlikeli bir şey ki... Alsancak'ta veya Nişantaşı'nda oturan kadın gidiyor Ek-5 tarım açtırıyor. Tarım ilçeden ya da muhtarlıktan bir evrak alıyor açtırıyor. Bunlar da sonra denetlenecek. Kadın hayatında sardunya dikmemiş, Ek-5 tarım ödemiş. Geçmişte yönetici, bankada çalışmış... Ben SGK yöneticileriyle sık sık bir araya geliyorum, onlar da bir dolapta bekliyor. Gün gelecek onları da incelemeye alacaklar."
Gelecekte ağır mali yaptırımlarla ve iptal kararlarıyla karşılaşmamak adına sigortalıların birkaç ayda bir hizmet dökümlerini gözden geçirmeleri, çalışma hayatının gerçek durumuna uygun statüler üzerinden prim yatırmaları gerekiyor.
