Türkiye'de sosyal güvenlik sisteminin en çok tartışılan konularından biri olan staj ve çıraklık sigortası, EYT'yi kıl payı kaçıran milyonlarca vatandaşın uykularını kaçırıyor. Geçmiş yıllarda meslek liselerinde, çıraklık okullarında ya da üniversitede zorunlu staj yapan ancak bu süreleri uzun vadeli sigorta kollarına, yani emeklilik hesabına dahil edilmeyen çalışanlar, hak arayışını kesintisiz sürdürüyor. İş kanununda yapılması planlanan olası bir yeni düzenleme heyecanla beklenirken, Yargıtay cephesinden gelen haber beklentileri iyice alevlendirdi. Vatandaşlar arama motorlarında günlerdir "staj ve çıraklık süresi sigorta girişinden sayılacak mı son durum nedir" ve "stajyerlere yeni yasa yolda mı" sorularını aratıyor. Yargıtay'ın bozma kararı sonrası gözler sosyal güvenlik uzmanlarının yaptığı kritik uyarılara çevrildi.
YARGITAY STAJ VE ÇIRAKLIK MAĞDURLARI İÇİN NE KARAR VERDİ?
Olay, 16 yaşındayken çırak olarak girdiği fabrikada aslında fiilen üretime katıldığını savunan bir vatandaşın hak arayışıyla başladı. Vatandaş, meslek öğrenmenin ötesinde normal bir işçi gibi çalıştığını öne sürerek o günlerin emeklilik başlangıcı sayılması talebiyle mahkemeye koştu. Yerel mahkeme, bu sürenin sadece bir eğitim aşaması olarak görülemeyeceğine kanaat getirip davayı kabul etti. Ancak dosya Yargıtay'a taşındı. Yargıtay, yerel mahkemenin "hizmet tespiti" konusunda detaylı ve derinlemesine bir araştırma yapmadığını belirterek kararı bozdu. Yaşanan bu çarpıcı gelişme, uzun süredir bekleyen mağdurlar için yeni bir hukuki kapı araladı.
STAJ VE ÇIRAKLIK SÜRESİ SİGORTA GİRİŞİNDEN SAYILACAK MI?
Sosyal Güvenlik Müşaviri ve Ekonomist Murat Bal, Yargıtay'ın bu adımının son derece önemli bir emsal taşıdığını belirtiyor. Bal'a göre, okul yıllarında fiilen çalışan ancak sadece kısa vadeli sağlık sigortası yatan kişiler için hizmet tespit davaları yeni bir umut ışığı oldu. Bal ayrıca kritik bir detaya dikkat çekerek, hizmet tespit davalarında karşılaşılan 5 yıllık zaman aşımı süresinin, aynı iş yerinde çalışmaya devam eden işçiler için geçerli olmadığını hatırlattı. Bu durum, aynı fabrikada yıllardır çalışan çıraklar için büyük bir avantaj yaratıyor.
YENİ STAJ VE ÇIRAKLIK YASASI ÇIKACAK MI SON DURUM NEDİR?
Hukuki süreçlerde yaşanan bu hareketliliğe rağmen Sosyal Güvenlik Uzmanı İsa Karakaş, konuya çok daha gerçekçi bir pencereden bakıyor. Karakaş, mevcut yasalara göre yargıdan stajyer ve çıraklar lehine kesin bir zafer çıkmasının çok zor olduğunu savunuyor. Çünkü yasa, staj ve çıraklık dönemini sadece iş kazası ve meslek hastalığı gibi durumları kapsayan kısa vadeli sigorta içinde tutuyor. İşverenin o dönem emeklilik primi yatırmaması mahkemelerin elini bağlıyor. Karakaş'a göre asıl ve kesin çözüm TBMM'de yatıyor. "Eşitlik" ilkesine vurgu yapan Karakaş, avukatlara verilen eğitim borçlanması ve erken emeklilik hakkının sanayideki çırağa da verilmesi gerektiğini söylüyor. Kısacası uzmanlar, SGK ya da mahkemelerin tek başına bu düğümü çözemeyeceğini, hükümetin mutlaka yeni bir yasa çıkarması gerektiğini vurguluyor.
