Türkiye bir deprem ülkesi ve Yozgat da bu coğrafyanın kaderinden muaf değil. Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın güneyinde, nispeten daha güvenli bir '3. derece deprem kuşağı'nda yer alsa da, Yozgat geçmişte büyük yıkımlara sahne oldu. Arşivlerdeki veriler, özellikle Akdağmadeni, Sorgun ve Çekerek hattının tarih boyunca ciddi sınavlar verdiğini ortaya koyuyor.
1939 ERZİNCAN DEPREMİ: YOZGAT'TA KÖYLER YERLE BİR OLDU
Cumhuriyet tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan 27 Aralık 1939 Erzincan Depremi, merkez üssü yüzlerce kilometre uzakta olmasına rağmen Yozgat'ı derinden sarstı. 7.9 büyüklüğündeki bu devasa enerji boşalımı, Yozgat'ın özellikle doğu ilçelerinde yıkıcı etki yarattı.
Resmi kayıtlara ve dönemin tanıklarına göre; Erzincan depremi Akdağmadeni ve Sorgun civarındaki kerpiç yapı stokunu yerle bir etti. O kara kışta, Yozgat'ın köylerinde yüzlerce vatandaşın enkaz altında kalarak hayatını kaybettiği, ancak dönemin iletişim imkansızlıkları ve Erzincan'daki yıkımın büyüklüğü nedeniyle bu kayıpların gölgede kaldığı biliniyor.
YOZGAT'IN EN BÜYÜK YEREL FELAKETİ: 1940 PEYİK (DOĞANKENT) DEPREMİ
Yozgat, 1939'un yaralarını sarmaya çalışırken sadece aylar sonra kendi merkezli büyük bir depremle sarsıldı. Tarihe 'Peyik Zelzelesi' olarak geçen bu olay, Yozgat il sınırları içinde meydana gelen en şiddetli deprem olarak kayıtlara geçti.
Tarih 30 Temmuz 1940'ı gösterdiğinde, gece yarısı merkez üssü Sorgun'un Peyik (bugünkü adıyla Doğankent) beldesi olan 5.6 (bazı kaynaklara göre 5.9) büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.
300'E YAKIN CAN KAYBI
Sarsıntı o kadar şiddetliydi ki, Peyik başta olmak üzere Dedefakılı, Karamağara, Kamberli ve Karacalar köylerinde taş üstünde taş kalmadı. Resmi olmayan yerel kayıtlara ve tarihçilerin aktardığına göre bu depremde yaklaşık 300 vatandaşımız hayatını kaybetti, 360 kişi yaralandı.
Dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün de bizzat bölgeye gelerek incelemelerde bulunduğu bu afet, Yozgat'ın fay hatlarından ne kadar etkilenebileceğinin en somut kanıtı olarak tarihteki yerini aldı.
AKDAĞMADENİ VE ÇEKEREK RİSK ALTINDA
Uzmanlar, Yozgat merkezinin zemin yapısı açısından daha sağlam olduğunu belirtse de ilçeler için durum farklı. Özellikle Akdağmadeni, Çekerek ve Kadışehri ilçeleri, Türkiye'nin en tehlikeli kırığı olan Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın (KAF) kollarından biri olan 'Ezinepazarı Fayı'na oldukça yakın bir konumda bulunuyor.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) diri fay haritaları da Yozgat'ın kuzey ve doğu kesimlerinin sismik hareketlilik açısından dikkatle izlenmesi gerektiğini gösteriyor. Tarihsel veriler, 'Yozgat'ta deprem olmaz' rehavetine kapılmadan, özellikle kırsal kesimdeki yapı stokunun güçlendirilmesi gerektiği gerçeğini bir kez daha yüzümüze çarpıyor.
