Tarihsel süreç içerisinde farklı idari yapılanmalara ev sahipliği yapan Yozgat, Malazgirt Zaferi'nin ardından kalıcı olarak Türk yurdu haline geldi. Konar göçer hayat tarzına son derece elverişli olan bu geniş coğrafya, yüzyıllar boyunca sınırlarını koruyan çeşitli Türk boylarının cazibe merkezi oldu. Siyasi otoriteler değişse de bölgedeki yerleşim kültürü giderek derinleşti.
DÂNİŞMENDLİLER VE SELÇUKLU İZLERİ
Siyasi hakimiyetin sürekli el değiştirdiği yörede, ilk dönemlerde Dânişmendliler idaresi görüldü. Dengelerin değişmesiyle birlikte 1174 yılı sonrasında bölge Anadolu Selçukluları'nın kontrolüne girdi. Bu dönemde inşa edilen Emirci Sultan Zâviyesi, yörenin Türkleşmesi ve İslamlaşmasında kilit bir görev üstlendi.
ERETNA DEVLETİ VE KADI BURHÂNEDDİN DÖNEMİ
Anadolu beylikleri döneminin karmaşık siyasi ikliminde bölge, ilk olarak Eretna Devleti'nin sınırlarına dahil edildi. Zamanla şekillenen yeni güç dengeleri neticesinde yöre, 1381 yılında Kadı Burhâneddin'in egemenliği altına girdi. Bu yönetim yapısı 1398 yılındaki suikasta kadar istikrarını korudu.
BÖLGEYE DAMGA VURAN DULKADİROĞULLARI BEYLİĞİ
On beşinci yüzyılın ortalarından itibaren Bozok Türkmenlerinin bölgeye gelmesiyle asıl siyasi tablo netleşti. Bu boyların tabi olduğu ana güç, Maraş ve Elbistan dolaylarında merkezlenen Dulkadıroğulları Beyliği idi. Yöre, Dulkadıroğulları döneminde büyük bir mimari ve sosyal gelişim gösterdi.
Beyliğe bağlı yöneticiler bölgeyi cami, türbe, mescit ve zâviyelerle donattı. Şah Sultan Hatun Türbesi ve Şâhruh Bey Mescidi gibi eserlerle kalıcı izler bırakan bu beylik dönemi, Yavuz Sultan Selim'in 1515 yılındaki ilhakıyla sona erdi ve bölge doğrudan Osmanlı idaresine bağlandı.
