Yozgat Kadışehri ilçesinin tarihi Tunç Çağı'na kadar uzanıyor. Yozgat ili idari yapılanmasındaki değişiklikler Kadışehri'nin tarihinde önemli rol oynadı.
2024 yılı verilerine göre Yozgat Kadışehri ilçe nüfusu 10.080 olarak belirlendi. Bu nüfusun 5.042'si erkek, 5.038'i kadından oluşuyor. Yozgat'ın Kadışehri ilçesi 578 km² yüzölçümüne sahip. Deniz seviyesinden yüksekliği 925 metre.
Tarihi Geçmiş ve İdari Değişimler
Yozgat Kadışehri'nin ilk kuruluşu hakkında yeterli belge bulunmuyor. Ancak Yozgat ili Kadışehri ilçesinin güney kısmında Tunç Çağı'ndan kalma iki çatal höyük ve bir yassı höyük yer alıyor. Bu höyükler Yozgat bölgesinde bir medeniyetin izlerini taşıyor.
Höyükler Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu'nca 22 Kasım 1995 tarih ve 1160 sayılı karar ile sit alanı ilan edildi. Kurul tarafından koruma altına alındı. 1904 yılında nahiye merkezi olduğu mevcut dokümanlardan anlaşılıyor. Osmanlı İmparatorluğu döneminde Yozgat bölgesinde Cumhuriyet ilan edilmeden önce ilçe merkezi konumundaydı.
1920-1930 yılları arasında Yozgat Kadışehri'nde bir medrese bulunuyordu. Bu medresenin hocalığında Davut Karadavut isimli bir müderris görev yapıyordu. Bu zat Sivas Kongresi'ne Yozgat bölgesinden Zile ilçe sınırları içindeki Kesikköprü mevkiinden temsilci olarak katıldı.
Devecidağı Döneminden Günümüze
1921 yılında Kadışehri Devecidağı ismi ile ilçe oldu. Devecidağı ilçesi Tokat iline bağlandı. Aynı tarihte bugünkü Çekerek ilçesi nahiye merkezi olarak Devecidağı'na bağlandı.
1922 yılında Çekerek ilçesine bağlı köylerin asayiş durumlarının bozuk olması ve 18 asker ile 1 binbaşının bu bölgede şehit edilmesi üzerine Devecidağı ilçesi kaldırıldı. Eski ismi Hacıköy olan Çekerek ilçe merkezi haline getirildi.
1926 yılında Çekerek'ten ilçe merkezliği alınıp tekrar Devecidağı, Kadışehri ilçesi adı altında yeniden ilçe merkezi durumuna getirildi. Bilinmeyen nedenlerle ilçe merkezi Kadışehri'den alınıp eski ismi Köhne olan bugünkü Sorgun'a verildi. Kadışehri idari açıdan Sorgun ilçesine bağlandı. Nahiye merkezi olarak kaldı. Daha sonraki tarihlerde Çekerek ilçe olunca Kadışehri nahiye olarak buraya bağlandı.
Cumhuriyetin ilanından sonra 1935 yılında Kadışehri nahiyesine bir ilkokul açıldı. 1950 yılında sağlık ocağı ve hayvan pazarı kuruldu. Tarım kredi kooperatifi açıldı.
O yıllarda resmi kurum olarak Karakol Komutanlığı ve Nüfus Memurluğu mevcuttu. 1975 nüfus sayımına göre nüfusu artınca 6 Haziran 1976 tarihinde belediyelik oldu. O günkü nüfus sayımına göre nüfusu 2.558'e yükselmişti.
Coğrafi Konum ve İklim
Yozgat Kadışehri ilçesi doğusunda Tokat'a bağlı Artova ve Sivas'a bağlı Yıldızeli ilçeleri, güneyinde Yozgat'ın Akdağmadeni ve Saraykent ilçeleri, batısında Yozgat Çekerek ilçesi, kuzeyinde Tokat'ın Zile ilçesi ile çevrili. Yozgat ili kuzey kesiminde dalgalı düzlüklerden oluşan ilçe toprakları engebeli yapıya sahip.
Yozgat Kadışehri ilçesini kuzeyinde Deveci Dağları, doğusunda Yılman Tepesi, batısında Öndede Tepesi engebelendirir. İlçenin güneyi geniş düzlüklerden oluşmuş.
Yozgat Kadışehri ilçe topraklarını Yeşilırmak'ın kollarından olan Çekerek Irmağı ve ilçe merkezinden geçen Küçüköz Deresi suluyor. İlçe karasal iklime sahip. Ancak yağış rejimi bakımından Karadeniz ardı ikliminin özelliğini taşıyor.
Ekonomik Yapı ve Tarım
Yozgat Kadışehri ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanıyor. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında şekerpancarı, fasulye, nohut, ayçiçeği, patates, buğday, mercimek, soğan ve lahana geliyor.
Meyve yetiştiriciliğinde elma, armut, kiraz, vişne, dut, şeftali, ceviz ve üzüm üretimi yapılıyor. Kabalı Köyü meyveliği yüzlerce kişiye iş imkanı sağlıyor.
Yozgat Kadışehri ilçesinde hayvancılıkta büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılıyor. Sığır, koyun ve kıl keçisi yetiştirilmekte. Ancak sulama sorunu tarımsal üretimi kısıtlıyor.
Nüfus Hareketleri
İlçe nüfusunda son yıllarda dalgalanmalar yaşandı. 2019 yılında 11.277 olan nüfus, 2020 yılında 10.768'e düştü. 2021'de 10.491, 2022'de 10.004 olarak kayıtlara geçti. 2023 yılı itibarıyla ilçenin nüfusu 10.612 olarak güncellendi. Bu veriler ilçenin sosyoekonomik koşullarının bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
Osmanlı Dönemi İdari Yapı
XV ve XVI. yüzyılda Yozgat ili Çekerek, Aydıncık, Akdağmadeni ve Kadışehri ilçeleri bir bütün halindeydi. Bu bölgeler Tokat iline bağlı Zile kazası içerisinde yer alıyordu.
Zile kazası Osmanlı taşra teşkilatı içerisinde geniş bir araziye yayılmıştı. Rum Eyaleti sınırları içerisinde bulunan Zile, Artukabad, Turhal, Tokat ve Sivas ile birlikte livanın beş kazasından birisiydi.
Osmanlı döneminde Bozok Sancağı kapsamında günümüz Yozgat ili sınırlarının güney bölgeleri yer alıyordu. Ancak kuzey ilçelerle ilgili bilgiler Zile kazasına ait tahrir defterlerinde bulunuyor.
Kadışehri yöresinde yeterli arkeolojik kazı ve yüzey araştırması yapılmadığından İlkçağ tarihi ile ilgili bilgiler kısıtlı. Bununla birlikte Yozgat yöresinde Prehistorik Çağlardan başlayarak Hitit, Lydia, Pers, Makedonya, Kapadokia Krallığı, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim olduğu biliniyor.
