Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla başlayan toprak iddiaları ve saldırılar sonucunda, 1991’in son günlerinden itibaren Hocalı ablukaya alındı. Bölgenin tek havaalanına sahip stratejik önemi olan kent, 25 Şubat 1992 gecesi Ermeniler tarafından üç koldan yoğun saldırıya uğradı. Saldırıda eski Sovyet Rus ordusunun Hankendi’deki 366. motorize alayı da yer aldı.
Katliamın Boyutu
Hocalı’da savunmasız durumdaki 613 Azerbaycan vatandaşı hayatını kaybetti. Bunlardan 106’sı kadın, 70’i yaşlı ve 63’ü çocuktu. Katliamdan 487 kişi ağır yaralı olarak kurtulurken, 1275 kişi esir alındı; bunların 150’sinden haber alınamadı.
-
8 aile tamamen yok edildi.
-
25 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ise ebeveynlerinden birini kaybetti.
Adli tıp raporları ve tanık ifadeleri, Hocalı sakinlerinin kafa derilerinin soyulması, kulak, burun ve cinsel organlarının kesilmesi, gözlerinin çıkarılması gibi insanlık dışı işkencelere maruz kaldığını kanıtlıyor. Hamile kadınlar dahi katliamdan muaf kalmadı.
Tanıkların Anlatımı
Katliamın tanıklarından 69 yaşındaki Elmira Kerimova, yaşadıklarını şöyle anlattı:
“Oğlum 6, kızım 3 yaşındaydı. Ben 6 aylık hamileydim. Ermeniler eşime, erkek kardeşime ve bana feci şekilde dayağa devam ettiler. Erkek kardeşimi bir çukura atıp üzerine el bombası attılar, gözümüzün önünde canlı canlı yaktılar. Çocuklarıma da işkence yaptılar, oğlumun diz kemiğini kırdılar. Hapishanede saçlarımdan yakalayıp sürüklediler ve sırtıma tekmeler attılar. O gece bebeğimi kaybettim.”
Kerimova, eşinin Hankendi’ye götürülerek katledildiğini, kesik kafasının kendisine gösterildiğini ve 34 yıldır olayların travmasıyla “ölü gibi yaşadığını” dile getirdi.
Uluslararası Boyut
Hocalı’da yaşananlar, 1949 Cenevre Sözleşmeleri ve BM’nin Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi başta olmak üzere çok sayıda uluslararası sözleşmenin ihlali olarak kayıtlara geçti.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin 22 Nisan 2010 tarihli kararı, Hocalı’daki olayları savaş suçları veya insanlığa karşı suçlarla eşdeğer kabul etti. Bugüne kadar 18 ülke parlamentosu ve ABD’nin 24 eyalet meclisi Hocalı’yı soykırım olarak tanıdı ve kınadı.
