Yozgat Belediyesi'nin nikah kayıtlarını bilgisayar ortamına aktarmak ve el yazısıyla hazırlanmış Nikah Kütük Defteri arşivini muhafaza etmek üzere başlattığı çalışma, Türkiye hukuk tarihine ışık tutan çarpıcı bir belgeyi gün yüzüne çıkardı. 15 Haziran 1943 tarihinde Yozgat'ta kıyılan bir nikah sırasında, gelin adayının kendi el yazısıyla kayda geçirdiği şart, ülkenin bilinen ilk evlilik sözleşmesi olarak kayıtlara geçti.
Arşiv çalışmasını yürüten yetkililer, Neziha Hanım adlı gelinin nikah kütüğünün 'İtiraz Muamelesi' bölümüne düştüğü not karşısında şaşkınlıklarını gizleyemedi. Neziha Hanım, 'Şiddet görmek' başlığı altında şu ifadeyi kaleme almıştı:
"Eğer, tartışma esnasında şiddet görüp, evden kovulursam kocam bana 500 lira tazminat ödeyecektir."
Tarafların bu şartı kabul ettiği ve şahitler huzurunda onayladığı belge, 1940'ların Türkiye'sinde bir kadının kendi haklarını koruma altına alma çabasının çarpıcı bir örneği olarak değerlendiriliyor.
206 defterde 29 bin nikah kaydı
Yozgat Belediyesi arşivinde toplam 206 Evlenme Kütük Defteri bulunuyor. 1930 ile 2014 yılları arasında belediye tarafından kıyılan yaklaşık 29 bin nikah işleminin yer aldığı kütükler, yalnızca evlilik sözleşmesi açısından değil, pek çok açıdan tarihe ışık tutuyor.
Arşiv kayıtlarına göre harf devrimi sonrasındaki ilk Türkçe nikah 19 Ekim 1930'da Leyla ile Salih Bey arasında kıyıldı. Nikah işlemlerinde fotoğraf kullanımı ise ilk kez 22 Nisan 1931'de Satı ile Fazlı Bey'in nikahında başladı. Soyadı Kanunu'nun kabulünün ardından kıyılan ilk nikah ise 10 Ağustos 1936'da Selahattin Öcal ile Meliha Bektaş'a aitti.
Ermeni, Rum ve Türk evlilikleri de kayıtlarda
Defterlerde ortaya çıkan bir diğer dikkat çekici detay ise 1930-1940 yılları arasında Yozgat'ta yaşayan Ermeni ve Rum asıllı vatandaşlarla Türkler arasında gerçekleşen evlilikler oldu. Kayıtlarda bu dönemde 10'dan fazla karma evliliğin belediye tarafından kıyıldığı görülüyor.
Dönemin Yozgat Belediye Başkanı Kazım Arslan, arşiv çalışmasına ilişkin yaptığı açıklamada, "Geçmişin geleceğe aktarılması noktasında çok önemli belgeler mevcut. Bunları çok iyi korumamız lazım. Bize geçmişteki sosyal hayatı, aile hayatıyla ilgili ciddi fikirler verebilir. Nikah arşivine araştırmacı gözüyle bakmak gerekiyor" ifadelerini kullandı.
Arslan ayrıca, eldeki kayıtların yalnızca belediye tarafından kıyılan nikahlara ait olduğunu, aynı dönemde Nüfus Müdürlükleri tarafından da nikah kıyıldığını hatırlatarak, yapılacak derinlemesine araştırmalarla çok daha kapsamlı verilere ulaşılabileceğini vurguladı.
