Yüce’nin tezgahındaki en dikkat çekici ürünlerden biri de bir zamanlar sokakların vazgeçilmezi olan renkli çizgili tahta topaçlar. Günümüz çocuklarının yabancı olduğu bu eski oyuncak şimdilerde neredeyse tamamen unutulmuş durumda. Geçmişte çocukların topaç yaptırabilmek için komşuların kapısında saatlerce sıra beklediğini anlatan büyükler, şimdilerde ise bu geleneği arayan kimsenin kalmadığından dert yanıyor.
Yozgat’ta Topaç Nasıl Çevrilir? İşte Sokak Kültürünün Üç Farklı Kuralı
Köşeleri yuvarlatılmış koni şeklindeki ahşabın sivri ucu üzerinde dönmesi esasına dayanan topaç oyunu Yozgat sokaklarında geçmişte kendine has kurallarla oynanıyordu. Yasin Yüce’nin aktardığı bilgilere göre Yozgat yerelinde topaç çevirme üç farklı yöntemle gerçekleştiriliyor.
Bu yöntemlerden ilki topaca sarılan ip hızla çekilerek yere paralel fırlatılır. Oyuncu dönmekte olan topacı hemen yerden avucunun içine alarak döndürmeye devam eder. İkincisi atıp çekme işleminin peş peşe birkaç kez tekrarlanmasıyla oynanır. Üçüncüsü ise tam bir rekabet tarzıdır. Yerde dönen bir topacın başka bir oyuncunun topacıyla vurularak devrilmesi amaçlanır.
Mısır’dan Troya’ya Uzanan Binlerce Yıllık Evrensel Miras
Bugün Tol Çarşı'daki küçük bir dükkanda sergilenen topacın geçmişi aslında insanlık tarihi kadar eski. Antik çağlardan beri dünyanın hemen her bölgesinde birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkan bu evrensel oyuncak farklı kültürlerde sadece bir eğlence aracı değil, simgesel ve ritüelistik işlevlerle de kullanıldı. Bazı kaynaklar topacın ortası delinmiş yuvarlak bir taşa ince bir dal saplanmasıyla, bazı kaynaklar ise suda sektirilen taşlardan esinlenerek icat edildiğini yazıyor.
Arkeolojik çalışmalar, topacın köklü tarihini şu çarpıcı bulgularla ortaya koyuyor:
- Ur Antik Kenti: M.Ö. 3500 yıllarına ait kilden yapılmış topaçlar bulundu.
- Troya: M.Ö. 3000 yıllarından kalma seramik topaç kalıntılarına rastlandı.
- Eski Mısır: M.Ö. 1400’lü yıllarda Mısırlıların topacı parmaklarıyla çevirerek oynadıkları biliniyor.
Hitit, Antik Yunan, Eski Hindistan, Orta Asya Türk dünyası ve Japon uygarlıklarında da bu oyuncağın yaygın şekilde bilindiği tarihi kayıtlarda yer alıyor.
Yozgatlı esnaf Yasin Yüce bu kadim kültürü ve çocukluk hatırasını yaşatmak adına tezgahında ahşap topaç satmaya devam ederken, meraklılarını ve nostalji yaşamak isteyenleri Tol Çarşı'ya bekliyor.
