Anadolu'nun her bir köşesi, kendine has ritimleri ve estetik hareketleriyle binlerce yıllık bir yaşanmışlığı sahneye taşır. Geleneksel ritüellerin, toplumsal sevinçlerin, hüzünlerin ve kahramanlık destanlarının vücut bulduğu bu kültürel zenginlikler, özellikle İç Anadolu coğrafyasında oldukça derin izler bırakmıştır. Söz konusu kültürel mirasın en canlı yaşandığı illerimizden biri olan bölge, kuşaktan kuşağa aktarılan ve toplumun her kesimini kucaklayan yerel danslarıyla öne çıkmaktadır.
YOZGAT HALK OYUNLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
Yozgat yöresi halk oyunları genellikle 'halay' (yöresel ağızla 'heley') formunda şekillenmiştir. Hem ritmik yapısı hem de sergilenen figürlerin ağırlığı, Bozok Yaylası insanının vakur, mert ve samimi karakterinin birer aynası niteliğindedir. Oyunlar genellikle kadın ve erkek oyunları olarak iki ana kategoriye ayrılır. Her iki grubun da kendine has ezgileri, figürleri ve enstrümanları bulunur. Ayrıca yörede Alevi-Bektaşi kültürünün bir yansıması olarak 'Kırklar Semahı' adıyla da bilinen Bozok Semahı gibi inanç temelli figüratif danslara da sıklıkla rastlanmaktadır.
YOZGAT YÖRESİ ERKEK HALK OYUNLARI
Erkeklerin sergilediği halk oyunları ağırlıklı olarak güç, çeviklik, cesaret ve kahramanlık temaları üzerine kuruludur. Ritimler genellikle yavaş ve heybetli başlar, oyunun sonuna doğru giderek hızlanır. Yozgat düğünlerinin, asker uğurlamalarının ve milli bayramların vazgeçilmezi olan başlıca erkek halk oyunları şunlardır:
- Yozgat Ağırlaması: Yörede en çok bilinen, omuz omuza verilerek ağır adımlarla ve gösterişli figürlerle oynanan temel halay türüdür.
- Bobbili (Poppili): Müziği aynı kalmak koşuluyla yöreden yöreye farklı sözlerle ve oldukça coşkulu bir ritimle oynanan popüler bir oyundur.
- Sinsin: Genellikle gece yakılan büyük bir ateşin etrafında davul zurna eşliğinde oynanan, çeviklik ve refleks gerektiren geleneksel bir seyirlik oyundur.
- Diğer Önemli Oyunlar: Yerli Gelin, Cemo, Çekirge, Aynalı ve Kamalı gibi oyunlar da erkeklerin sıklıkla sergilediği performanslar arasında yer alır.
YOZGAT YÖRESİ KADIN HALK OYUNLARI
Kadınların oynadığı oyunlar ise genellikle günlük yaşamdan, tarım kültüründen (ekin biçme, çapa yapma, ot yolma) ve yöresel estetikten izler taşır. Bu oyunlar erkek oyunlarına göre daha kıvrak, zarif ve çoğunlukla kadınların kendi söyledikleri mani ve türküler eşliğinde icra edilir. Başlıca kadın halk oyunları şunlardır:
- Burçak Tarlası: Tüm Türkiye'ye mal olmuş bu meşhur türkünün oyunu, Yozgat yöresinde tarlada çalışan kadınların emeğini ve yorgunluğunu estetik bir beden diliyle anlatır.
- Feyli Turnam: Turna kuşunun gökyüzündeki süzülüşünün ve zarif hareketlerinin taklit edildiği, estetik yönü çok ağır basan bir oyundur.
- Nalinlim ve Kunduralım: Kadınların kına gecelerinde kendi aralarında çalgılar eşliğinde ritim tutarak oynadıkları neşeli ve hareketli oyunlardır.
- Diğer Kadın Oyunları: Dariney Dariney, Leblebici, Loli (Kayadan Ot Yolarım), Keçeci Baba ve Hop Bedirik Bedirik yörenin en sevilen kadın halaylarındandır.
KULLANILAN ENSTRÜMANLAR VE YÖRESEL KIYAFETLER
Oyunların ruhunu seyirciye geçiren en önemli unsur şüphesiz müzik aletleridir. Erkek oyunlarında coşkuyu ve heybeti artırmak için açık alanlarda mutlaka davul ve zurna ikilisi tercih edilir. Kadın oyunlarında ise kapalı mekanlarda genellikle cümbüş, tef, darbuka, keman ve bağlama (saz) gibi daha ince ve ritmik sesli enstrümanlar kullanılır.
