Türkiye’nin birçok bölgesinde olduğu gibi İç Anadolu’da da su sorunu artık günlük hayatın bir parçası olmuş durumda. Tarımda artan sulama ihtiyacı, azalan kaynaklar ve iklim koşulları, suyun daha verimli kullanılmasını zorunlu kılıyor.
Yozgat Bozok Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Orhan Hazer’in yıllardır üzerinde çalıştığı “samanlı su tutucu” tam da bu noktada dikkat çekiyor. Akademik bir çalışmayla başlayan, ardından sahaya inen ve bugün ticari bir ürüne dönüşen bu sistem, bitki kök bölgesinde suyu tutarak hem sulama sayısını düşürüyor hem de ciddi su tasarrufu sağlıyor.
Yaklaşık 12 yılı aşan Ar-Ge sürecinin ardından geliştirilen ürün, Türkiye’nin farklı bölgelerinde uygulanırken yurt dışından da büyük bir ilgi görüyor.
Akademiden Teknopark’a Uzanan Bir Çalışma
Prof. Dr. Orhan Hazer, 23 yıldır Yozgat Bozok Üniversitesi’nde görev yapıyor. Kimya Bölümü’nde Öğretim Üyesi olan Hazer, aynı zamanda Yozgat Teknopark’ta faaliyet gösteren HazerFen Kimya’nın kurucusu.
Yozgat’ın ilk teknopark firmalarından biri olan HazerFen Kimya, akademisyen girişimi olarak Ar-Ge ve inovasyon odaklı çalışmalar yürütüyor.
Bu çalışmaların önemli bir bölümü kimya temelli olsa da tarıma ve çevreye dokunan projeler öne çıkıyor. Samanlı su tutucu olarak bilinen ve “Natural Aquatic” adıyla ticarileştirilen ürün de bu yaklaşımın somut bir sonucu. Prof. Dr. Hazer’in aktardığına göre, çalışma 2013 yılında laboratuvar ortamında başladı, 2017’den itibaren ise ürün olarak sahada kullanılmaya başlandı.
Bugün gelinen noktada ürün, tarımsal üretimde ve peyzaj alanlarında uygulanıyor.
Samanlı Su Tutucu Nasıl Çalışıyor?
Samanlı su tutucu, toprağın altına uygulanan ve suyu bitki kök bölgesinde tutmayı amaçlayan bir sistem olarak tanımlanıyor. Temel mantık, yağmur, kar veya sulama yoluyla verilen suyun buharlaşma ve sızma yoluyla kaybolmasını önlemek.
Prof. Dr. Hazer, sistemi anlatırken bebek bezine benzetiyor. Nasıl ki bebek bezi sıvıyı hapsedip ihtiyaç halinde kontrollü bir şekilde tutuyorsa, samanlı su tutucu da toprağın altında aynı işlevi görüyor. Ürün, ağsı yapısı sayesinde kendi ağırlığının kat kat fazlası suyu emebiliyor. Laboratuvar koşullarında yüzlerce katı su tutabilen yapı, toprak altında onlarca kat suyu uzun süre muhafaza edebiliyor.
En dikkat çeken noktalardan biri ise ürünün doğallığı. Saman kullanılarak üretilen ve patentli olan bu su tutucu, hormon veya zararlı kimyasal içermiyor. Toprak altında yaklaşık üç yıl boyunca görevini sürdürüyor, ardından kalıntı bırakmadan doğal döngüye dahil oluyor. Bu yönüyle toprağa ve ürüne zarar vermediği özellikle vurgulanıyor.
Sulama Sayısı Düşüyor, Verim Korunuyor
Ürünün en önemli etkisi, sulama ihtiyacını ciddi oranda azaltması. İç Anadolu’da yaygın olarak yetiştirilen şeker pancarı bunun en somut örneklerinden biri. Pancar üretiminde bir sezonda 10-12 kez sulama yapılması gerektiğini hatırlatan Prof. Dr. Hazer, samanlı su tutucu kullanıldığında bu sayının yarıya, hatta üçte bire kadar düşebildiğini ifade ediyor.
Aynı ürünle, daha az sulama yapılarak benzer verimin alınabildiği uygulamalarla görülmüş durumda. Bu durum yalnızca su tasarrufu sağlamıyor; aynı zamanda işçilik ve enerji maliyetlerini de azaltıyor. Ürün, salma sulama, damlama sulama ya da doğal yağış fark etmeksizin, gelen suyu bitki kökünde tutabiliyor. Serbest su oluşturmadığı için çürüme riskine yol açmadığı da belirtiliyor. Bitki, ozmotik basıncı sayesinde ihtiyaç duyduğu suyu bu yapıdan rahatlıkla alabiliyor.
Tarladan Saksıya Geniş Kullanım Alanı
Samanlı su tutucunun kullanım alanı yalnızca büyük tarım arazileriyle sınırlı değil. Tarla bitkilerinde dönüm başına genellikle 2 ila 3 kilogram kullanım öneriliyor. Daha fazla kullanım toprağa zarar vermese de ekonomik denge gözetiliyor.
Bahçecilikte ise fide başına birkaç gramlık uygulamalar yeterli oluyor. Domates, biber, fasulye gibi suya hassas bitkilerde, kök bölgesine yapılan küçük uygulamalarla günlük sulama ihtiyacı önemli ölçüde azalabiliyor. Ağaçlarda ise ağacın boyutuna göre 10 gramdan 50 grama kadar kullanım söz konusu.
Ev kullanıcıları için de pratik bir çözüm sunan ürün, saksı bitkilerinde uzun süreli nem sağlıyor. Özellikle yaz aylarında tatil dönemlerinde sulama sorununu ortadan kaldırması, kullanıcılar açısından önemli bir avantaj olarak öne çıkıyor.
Türkiye’den Dünyaya Açılan Patentli Ürün
Samanlı su tutucu, samanın işlenerek su tutucu bir ürüne dönüştürülmesi açısından dünyada ilk olma özelliği taşıyor. Bu yönüyle patentli olan ürün, ticari olarak da satışta bulunuyor. Türkiye’nin farklı bölgelerinde çiftçiler ve akademisyenler tarafından kullanılan ürün, üniversitelerde yapılan bilimsel çalışmalara da konu oldu. Ziraat fakültelerinden birçok akademisyen, ürünü deneyerek sonuçlarını makalelere dönüştürdü.
Yurt dışından da ilgi gören ürün için özellikle Dubai merkezli firmalarla temaslar kuruldu. Peyzaj alanları ve hurma bahçelerinde yapılan denemeler olumlu sonuç verdi. Bu kapsamda üretim ve iş birliği görüşmelerinin sürdüğü bildiriliyor.
Prof. Dr. Orhan Hazer, Yozgat’tan çıkan bu patentli ürünün hem Türkiye’de hem de dünyada artan su sorununa küçük ama somut bir katkı sunduğunu vurguluyor. Su kaynaklarının korunmasına yönelik bu tür çalışmaların, önümüzdeki yıllarda daha da önem kazanması bekleniyor.
