Hıdrellez ve Çiğdem Gezmesi
Vikipedi'de yer alan bilgilere göre, çiğdem pilavı Yozgat yöresinde Hıdrellez kutlamaları çerçevesinde, çocukların ev ev gezerek topladıkları yemeklik malzemeyle yapılıyor. Yozgat şivesinde Eğrice veya Ağrice olarak bilinen bu gelenek, baharın gelişini müjdelemeye devam ediyor.
Rota Yozgat'ta aktarılan bilgilere göre, çocuklar evleri dolaşırken maniler söylüyor. Kapıyı açmayan ev sahiplerine bir mâni ile serzenişte bulunuluyor. Yalnız yağ ve bulgur değil, uygun olan yiyecekler ve para da toplanıyor.
Çiğdem Soğanları Toplanır
Tarih ve Tarif sitesinde yer alan bilgilere göre, çiğdem pilavının hazırlanışı bahar aylarında kar eridikten sonra başlıyor. Her Yönüyle Yozgat'ta paylaşılan bilgilere göre, karların altından ilk çıkan çiğdemi gören çocuğun mahallesi yarışı kazanıyor.
Ayrancım sitesinde belirtildiği üzere, soğanlı bir bitki olan çiğdem toplandıktan sonra kabukları çıkarılıp yıkanıyor. Önce soğanlar doğranıp çiçekler ayıklanıyor. Gurme Akademi'de yer alan bilgilere göre, çiğdemin kökü soyularak tüketiliyor.
Bulgur Tereyağıyla Kavrulur
Kültür Portalı'nda yayınlanan tarife göre, çiğdem pilavı için tereyağı tavada eritiliyor. 4 kase bulgur bu yağ ile biraz kavrulduktan sonra 8 kase tavuk suyu ekleniyor. Hürriyet'in aktardığı tarife göre, pilav pişince üzerine çiğdemin kök kısmı ve çiçeği ekleniyor. Pilav bir süre dinlendirildikten sonra servis ediliyor. Bazı tariflerde pirinç de kullanılabiliyor. İsteğe bağlı olarak pilavlık malzemeye et de eklenebiliyor.
Hitit Çiğdem Bayramı
Tarih ve Tarif sitesinde belirtildiği üzere, çiğdem pilavının kökleri Hititlere kadar uzanıyor. Orta Anadolu'da kurulan Hitit devletinin en önemli bayramlarından biri AN.TAH.SUM.SAR yani çiğdem bayramı. Bu kadim çiçeğin karların altından yüzünü göstermesiyle 38 gün süren bayram başlıyordu.
Ayrancım'da paylaşılan bilgilere göre, Hitit yemek kültüründe buğday olmazsa olmazdı. Genellikle lapa, bulamaç veya kızartılmış olarak tüketilen buğday, günümüz pilavlarının ilkel versiyonu. Çiğdem çiçekleri ve soğanları bu karışıma eklenerek buram buram tarih kokan pilav yapılıyordu.
Bahar Aylarında Toplama Geleneği
Yozgat köylerinde çiğdem gezmesi mahalleler arası yarış olarak algılanıyordu. Çiğdemi yamaçta ilk gören çocuğun mahallesi yarışı kazanıyor ve çiğdem gezmesi o mahalle çocuklarının öncülüğünde yapılıyordu. Pilavlık malzeme büyüklerin yardımıyla pilav yapılıp hep birlikte yeniliyordu.
Her Yönüyle Yozgat'ta belirtildiği üzere, bu geleneği şehirlere göç vermeyip hala köy olarak varlığını sürdüren tek tük yörelerde görmek mümkün. Çiğdem pilavı, yağmur suyu ile demlenmiş çay ile sunuluyor. Daha çok Yozgat kökenli olmasına rağmen Sivas ve Kayseri'nin bir kısmında da pişirilen pilav, bahar pilavı olarak da biliniyor.
