Çeşka'nın tam yapım tarihi bilinmiyor ancak benzer yeraltı yapılarının genellikle Hitit, Frig ve Roma dönemlerinde inşa edildiği düşünülüyor. Erken Hristiyanlık dönemine ait bulgular, yeraltı şehrinin MS 300 civarında kullanıma girmiş olabileceğini gösteriyor.
Yapısal özellikler
217 metre uzunluğundaki yeraltı şehri çok katmanlı. Üç girişten kuzeybatıdaki ana kapı şu anda kapalı. Güneydeki ikinci giriş iki katlı kayaya oyulmuş ancak mekanın yarısı yıkılmış, kısmen kullanılabiliyor. Kuzeydeki üçüncü giriş dar bir geçitle bir odaya açılıyor.
İçeri girildiğinde yaklaşık 10 metre sonra geniş dikdörtgen bir salon çıkıyor karşıya. Salona iki büyük oda, iki küçük oda ve karşılıklı iki galeri kapısı açılıyor. Tavan tonoz şeklinde, yükseklik 1,30 metre civarında. İçeride çeşitli büyüklüklerde nişler var. Tüneller, depolama alanları, yaşam mekanları ve su yolları yeraltı şehrinin tipik özelliklerini yansıtıyor.
Duvarlardaki taş işçiliği dönemin mimari anlayışını gösteriyor. Yeraltı şehrinin yapımında bölgenin yerel taşları kullanılmış, dayanıklılık göz önüne alınarak düzenlenmiş.
Arkeolojik bulgular
Tepenin en üst kısmında kayalara oyulmuş büyük ve küçük mezar odaları tespit edilmiş. Eteklerdeki yıkıntı taşlar arasında tek renkli astarlı Roma seramiği, Bizans izleri ve boyalı Frig seramiği bulunmuş.
Yozgat Müze Müdürlüğü 2008'de galerilerde temizlik çalışması yapmış. 2018'deki temizlik çalışmalarında da Roma, Bizans ve Frig seramiklerine rastlanmış. Bölgenin tarih öncesine uzanan kültürel birikimini gösteren bu bulguların önemi büyük.
06 Şubat 2015'te yapılan harita çalışmalarıyla Çeşka'nın sınırları belirlenmiş. Yukarınohutlu Mahallesi'nde 710 ada, 37 parseli kapsıyor.
Savunma amaçlı kullanım
Yeraltı şehrinin temel işlevleri arasında savunma, barınma ve depolama var. Düşman saldırılarına karşı korunma ve halkın sığınma ihtiyacını karşılama amacıyla kullanılmış. Savaş zamanlarında sığınak olarak hizmet etmiş.
Çevreye hakim yüksek tepedeki konumu savunma açısından avantaj sağlıyormuş. Üç farklı giriş acil durumlarda farklı yönlerden kaçış imkanı veriyormuş.
Turizm potansiyeli
Çeşka bugün tarihi ve turistik değeriyle öne çıkıyor. Yerel ve ulusal düzeyde tarih meraklılarının ilgisini çekiyor. Yerel yönetimler koruma ve restorasyon için çalışmalar yürütüyor.
Ziyarete açık alanlar yeraltı şehrinin gizemli yapısını keşfetmek isteyenler için fırsat sunuyor. Ancak doğal afet ve yer çöküntüleri yüzünden bazı oda ve galeri girişleri kapanmış durumda.
Çeşka Yeraltı Şehri Yozgat'ın tarihi ve kültürel zenginliklerinden biri. Geçmiş medeniyetlerin yaşam tarzlarına ve savunma stratejilerine dair bilgiler sunan bu yeraltı yapısı, koruma çalışmaları ve turistik faaliyetlerle gelecek nesillere aktarılıyor.
